De etiquette van het overhandigen van een wapen in de dojo

Remco van der Berg

Aikido trainer en sportjournalist

Aikido Wapens: Jo, Bokken en Tanto · 2026-02-15 · 5 min leestijd

Stap je voor het eerst een dojo binnen, dan voel je meteen de serene sfeer.

Je ziet de geoliede houten vloer, de geur van tatami en de rij wapens die netjes aan de wand hangen. Als je je eerste bokken of jo in handen krijgt, is er één ding dat zwaarder weegt dan het gewicht van het hout zelf: de etiquette. Hoe je een wapen overhandigt, zegt alles over je respect voor de traditie, je partner en jezelf. In de wereld van aikido en vechtsporten in Nederland is dit geen detail; het is de basis van Aikido wapentraining voor veiligheid en verbinding.

## Waarom wapenetiquette cruciaal is in Budo Veiligheid gaat voor alles. Een houten zwaard of staf mag dan onschuldig lijken, maar een verkeerde beweging kan leiden tot blessures. Door altijd de juiste houding aan te nemen, beperk je risico’s voor jezelf en je trainingpartner. Dit is de kern van budo: je eigen ego opzijzetten voor de veiligheid van de groep. Respect voor de traditie is de tweede pijler. Elke beweging in de dojo heeft een historische basis. Wanneer je een wapen correct overhandigt, sluit je aan bij een eeuwenoude lijn van krijgskunstenaars. Het is een stille belofte dat je de kunst serieus neemt. Ten slotte draait het om respect voor de partner. Een wapen doorgeven is een interactie. Je geeft niet zomaar een stuk hout door; je geeft vertrouwen. Door de etiquette te volgen, toon je dat je je partner serieus neemt en dat je samenwerkt in plaats van concurreert.

Wapenetiquette is de taal van de dojo zonder woorden.

De sleutelbegrippen wapenetiquette dojo, budo respect en veiligheid wapens zijn niet vrijblijvend. Ze zijn de leidraad voor elke training, of je nu beginner bent of ervaren. In Nederlandse dojo’s, van Amsterdam tot Eindhoven, zie je deze principes terug in elke les. ## Het correct overhandigen van een bokken of katana Een bokken (houten zwaard) of een katana (scherp zwaard, meestal voor demonstraties) heeft een snede, de ha. Deze snede is nooit zomaar een rand; het is de levensader van het wapen. Bij het overhandigen draai je altijd de snede naar jezelf toe. Zo voorkom je dat je partner per ongeluk in de snede grijpt en toon je dat je het gevaar zelf in de hand houdt. Je presenteert het wapen altijd met beide handen. Pak de tsuka (handvat) vast met je linkerhand en de bovenkant van de bladsteel met je rechterhand. Houd de bokken horizontaal, op borsthoogte. Dit is geen ceremonieel detail; het zorgt voor een stabiele, voorspelbare overdracht. De afstand tot je partner is cruciaal. Sta op ongeveer een armlengte afstand, met je voeten parallel en je knieën licht gebogen. Zo blijf je in balans en kun je snel reageren als er iets misgaat. In Nederlandse aikidolessen zie je deze houding terug bij elke wapenoverdracht.

Draai de snede altijd naar jezelf.
Geef met beide handen, nooit met één.
Houd de bokken horizontaal en op borsthoogte.
Waardeer de bokken overhandigen techniek als onderdeel van je training.

De term katana aangeven wordt soms gebruikt voor bokken, maar de principes zijn identiek. Het gaat om de intentie: je geeft een wapen door met volledige aandacht. De snede zwaard is daarbij je kompas. ## De Jo (staf) en Tanto (mes) veilig doorgeven Een jo, een houten staf van ongeveer 1,28 meter, wordt horizontaal overgedragen. Pak de jo vast bij de derde en vierde handbreedte vanaf de uiteinden. Houd de staf parallel aan de grond, op heuphoogte. Je partner pakt de jo vast op dezelfde manier, zonder de staf te laten draaien. De tanto, een houten mes, vereist extra voorzichtigheid. Het handvat (tsuka) wordt altijd als eerste aangeboden. Pak de tanto vast bij de basis van het lemmet, met de punt naar beneden. Je partner neemt het handvat over zonder de punt aan te raken. Dit voorkomt onbedoelde bewegingen die tot blessures kunnen leiden. In Nederlandse dojo’s wordt vaak geoefend met specifieke sets wapens. Een set bestaat meestal uit een bokken, jo en tanto, met prijzen tussen €50 en €150, afhankelijk van het houtsoort (eik, esdoorn of berk). De kwaliteit van het hout bepaalt de levensduur, maar de etiquette blijft identiek.

Jo: horizontaal overdragen, op heuphoogte.
Tanto: handvat eerst, punt naar beneden.
Geen snijdende bewegingen maken bij het doorgeven.

De sleutelwoorden jo overhandigen, tanto doorgeven en houten mes aikido helpen je om deze technieken te onthouden. Oefen ze langzaam, zonder haast, tot ze natuurlijk aanvoelen. ## Het ontvangen van een wapen van de leraar (Sensei) Wanneer Sensei je een wapen overhandigt, is je eerste reactie een buiging. Deze buiging, rei, toont respect voor de leraar en de traditie. Buig vanuit de heupen, met je rug recht en je ogen gericht op de Sensei. Dit duurt slechts een seconde, maar het zet de toon voor de hele les. Oogcontact is essentieel. Kijk naar de Sensei terwijl je het wapen ontvangt, zonder te staren. Je houding moet ontspannen maar alert zijn: voeten parallel, knieën licht gebogen, schouders ontspannen. Zo ben je klaar om direct te trainen. In Nederlandse dojo’s is het gebruikelijk om na de buiging kort “dank u” te zeggen. Dit is geen plicht, maar een teken van waardering. De Sensei geeft je het wapen met dezelfde zorg als jij het ontvangt.

Buig voor ontvangst.
Behoud oogcontact zonder te staren.
Houd een ontspannen maar alerte houding.

De termen wapen ontvangen sensei, buigen dojo en rei wapens vatten deze momenten samen. Het is een kleine handeling met een grote impact op je mentale focus. ## Wapens neerleggen op de tatami Als je een wapen neerlegt, doe dit altijd met de punt (kissaki) richting de kamiza, de eerplaats in de dojo. In Japanse dojo’s is dit de muur met het altaar; in Nederlandse dojo’s is het vaak de wand met de vlag of het schilderij. De punt richting kamiza toont respect voor de ruimte en de traditie. Leg de bokken of jo nooit los op de mat. Zorg dat ze parallel liggen, met de handvatten naar je toe. Voor een tanto leg je de punt naar beneden, met het handvat binnen handbereik. Dit voorkomt struikelen en zorgt voor een nette uitstraling. De afstand tot andere wapens is belangrijk. Leg ze op minstens 30 cm uit elkaar, zodat je ze makkelijk kunt pakken zonder elkaar in de weg te zitten. In Nederlandse dojo’s met beperkte ruimte is deze planning essentieel.

Kissaki (punt) altijd richting kamiza.
Wapens parallel leggen, handvatten naar je toe.
Minstens 30 cm afstand tussen wapens.

De sleutelwoorden wapens op de mat, kissaki richting en kamiza etiquette helpen je om deze gewoonten te integreren. Oefen dit bij elke training, en het wordt tweede natuur.

De etiquette van het overhandigen van een wapen in de dojo

Ontvang de beste tips direct in je inbox.