De invloed van Aikido op moderne actiefilms en choreografie

Remco van der Berg

Aikido trainer en sportjournalist

Je herkent het wel: die ene vechtscène in een film die zo vloeiend en elegant is dat je hem blijft terugspoelen.

Geen wild geschop, maar bewegingen die bijna als dans aanvoelen. Vaak zit daar een stukje Aikido achter. In Nederland groeit de interesse voor deze Japanse vechtsport, en niet alleen in de dojo. De principes van Aikido beïnvloeden hoe actiehelden op het witte doek bewegen, van de klassieke jaren tachtig tot de hypermoderne John Wick-reeks.

Realistische klemmen en worpen

Laten we eens kijken hoe die invloed precies werkt. De naam Steven Seagal doet misschien een belletje rinkelen, maar wist je dat hij een van de eerste Hollywood-sterren was die Aikido echt op de kaart zette?

Zijn doorbraakfilm was Above the Law uit 1988. In die film liet hij zien hoe Aikido niet gaat om brute kracht, maar om het gebruiken van de energie van je tegenstander.

Geen rare trucs, maar realistische klemmen en worpen die direct voelbaar zijn. In plaats van een onmogelijke spin in de lucht, zie je bij Seagal vaak simpele polsklemmen die pijn doen en snel werken. Dat maakt de gevechten geloofwaardig.

Yuen Woo-ping's choreografie

In Nederlandse dojo’s leer je deze technieken vaak al in de eerste maanden. Denk aan ikkyo (een controlerende armklem) of irimi-nage (de ‘verdovende nekworp’).

Seagal bracht deze bewegingen naar het scherm en liet zien dat ze niet alleen functioneel zijn, maar ook visueel sterk. Voor Nederlandse Aikido-beoefenaars is het leuk om te zien hoe Seagal zijn achtergrond in de sport gebruikt. Hij trainde bij de beroemde Japanse meester Morihei Ueshiba, de grondlegger van Aikido.

Zijn stijl is soms wat stijf, maar de basis is puur. In Nederland zie je diezelfde basis terug in sportscholen zoals Aikido Bond Nederland of lokale dojo’s in Amsterdam en Utrecht.

De Matrix (1999) veranderde alles. Regisseurs wilden geen standaard gevechten meer; ze wilden iets dat eruitzag als een vloeiende dans.

Yuen Woo-ping, de choreograaf achter de film, mengde vechtsporten zoals Aikido, Kung Fu en Capoeira. Het resultaat?

Scènes die zowel technisch als artistiek waren. Yuen Woo-ping is een meester in het combineren van stijlen. In The Matrix zie je Aikido-achtige bewegingen, vooral in de manier waarop Neo (Keanu Reeves) zijn tegenstanders gebruikt om ze te laten vallen. Polsklemmen en heupworpen komen voorbij, hoewel ze vaak wat sneller en meer gestileerd zijn dan in een echte dojo.

Judo en Aikido worpen

In Nederlandse vechtsportfilms zie je deze mix steeds vaker, bijvoorbeeld in indie-producties die Aikido combineren met andere disciplines. Wat Aikido toevoegt aan deze choreografie is de nadruk op circulariteit.

In plaats van rechtlijnige aanvallen, draai je om de tegenstander heen. Dat zorgt voor beelden die dynamisch en elegant zijn.

In Nederlandse filmopleidingen, zoals aan de Nederlandse Filmacademie, wordt deze principes vaak besproken bij vakken over beweging en choreografie. John Wick is de ultieme mix van vechtsporten en vuurwapens, een stijl die ‘Gun-Fu’ wordt genoemd. Keanu Reeves trainde intensief voor de rol, en hoewel hij vooral boksen en judo deed, zitten er duidelijke Aikido-invloeden in zijn bewegingen.

In de gevechten van John Wick zie je vaak worpen die lijken op judo- of Aikido-technieken. Denk aan osoto-gari (een beenveeg) of een heupworp die lijkt op kokyu-nage (ademhaling-worp).

Reeves trainde onder andere met een Nederlandse stuntcoördinator die bekend is met Aikido. Deze invloed zorgt ervoor dat de gevechten niet alleen spectaculair zijn, maar ook technisch kloppen. In Nederlandse Aikido-kringen wordt John Wick vaak als voorbeeld gebruikt om te laten zien hoe je een tegenstander kunt controleren zonder hem direct pijn te doen.

Het is een mooie brug tussen de sportieve praktijk en de filmische verbeelding.

Grote, vloeiende bewegingen

En ja, je kunt in Nederland ook leren hoe je deze bewegingen veilig uitvoert, bijvoorbeeld bij dojo’s die gespecialiseerd zijn in sportief vechten. Aikido is een visueel aantrekkelijke sport.

De bewegingen zijn groot, vloeiend en hebben een ritme dat goed op camera werkt.

In plaats van harde klappen zie je zachte, cirkelende bewegingen die de tegenstander meenemen in een draai. Dat zorgt voor beelden die niet agressief overkomen, maar wel krachtig zijn. De meeste Aikido-technieken zijn ontworpen om te werken met de beweging van de ander. In filmterms betekent dat: je kunt een scène maken waarin de held de aanvaller gebruikt om zijn eigen val te breken.

Dat ziet er spectaculair uit, maar is eigenlijk gewoon slimme fysica. In Nederlandse films zie je deze principes terug in scènes waarin personages zichzelf beschermen zonder geweld te gebruiken.

Daarnaast is Aikido een sport die goed te filmen is. De bewegingen zijn groot genoeg om vanaf een afstand te zien, maar ook gedetailleerd genoeg voor close-ups.

In Nederlandse producties, zoals kortfilms of documentaires over de geschiedenis van Budo, zie je deze balans vaak terugkomen. Stuntmannen zijn de onzichtbare helden van elke actiefilm. Zij moeten vallen, rollen en stoten opvangen zonder zichzelf te blesseren.

Ukemi in de filmindustrie

Aikido speelt hier een grote rol in, met name door het concept van ukemi – het veilig opvangen van een val. Het verwarren van Chinese en Japanse vechtsporttradities is een veelvoorkomend misverstand, maar ukemi blijft een onmisbaar kernonderdeel van Aikido.

Het leert je hoe je moet rollen, vallen en je lichaam beschermt tegen impact. Stuntmannen gebruiken deze technieken dagelijks op set. In Nederland werken veel stuntcoördinatoren samen met Aikido-docenten, die vaak putten uit de kennis van pioniers zoals Jigoro Kano en zijn invloed op het Aikido, om ervoor te zorgen dat de stunts veilig zijn.

Denk aan grote producties zoals Black Widow of James Bond, waar Nederlandse stuntteams aan hebben gewerkt.

Veiligheid op de set is essentieel. Een verkeerde val kan leiden tot ernstige blessures.

Praktische tips voor filmers en vechtsporters

1. Wil je Aikido integreren in een filmscène? Begin met de basics: leer eerst de technieken zelf beheersen.
2. Werk samen met een Aikido-docent of stuntcoördinator die ervaring heeft met film.
3. Gebruik ukemi om stunts veiliger te maken, vooral bij vallen van hoogte.
4. Test de bewegingen op camera om te zien of ze visueel overkomen.
5. Investeer in goede training: een dag Aikido-les kost vaak tussen €10 en €20 in Nederland.

Daarom trainen stuntmannen vaak eerst in een dojo voordat ze de set opgaan.

In Nederland vind je deze trainingen bij sportscholen die gespecialiseerd zijn in vechtsport en stuntwerk, zoals Stunt Academy Nederland in Amsterdam. Aikido is meer dan een vechtsport; het is een tool voor verhalenvertellers. Of je nu een film maakt of zelf traint, de principes van Aikido bieden een schat aan inspiratie. Dus de volgende keer dat je een actiescène ziet, kijk dan even naar de bewegingen. Misschien zit er wel een stukje Aikido achter dat je zelf kunt toepassen.