Eerste hulp bij sportongevallen (EHBSO) in de dojo

Remco van der Berg

Aikido trainer en sportjournalist

Gezondheid, Blessures & Voeding · 2026-02-15 · 5 min leestijd

Stel je voor: je bent net klaar met een intense sessie randori. De lucht in de dojo ruikt naar mat, zweet en inspanning.

Iemand maakt een verkeerde beweging, je loopt een harde klap op, en het gebeurt allemaal in een split second. Volg bij twijfel altijd het protocol voor herstel na een hersenschudding.

Op dat moment telt elk moment. Weet jij bijvoorbeeld wat te doen bij een gekneusde vinger tijdens de training? In de wereld van aikido en andere vechtsporten is kennis van Eerste Hulp Bij Sportongevallen (EHBSO) niet zomaar een pré; het is net zo essentieel als je valtechniek. Een veilige dojo is een plek waar je je kwetsbaar kunt opstellen, wetende dat je mede-sporters weten hoe ze jou en elkaar moeten helpen.

## De basisprincipes van EHBSO Veiligheid staat altijd op de eerste plek. Voordat je überhaupt aan een gewonde raakt, moet je zorgen dat de situatie veilig is voor jou, je mede-sporters en de gewonde. Kijk of er nog andere gevaren zijn, zoals losliggende attributen of een onveilige trainingspartner. Schakel de training onmiddellijk uit. Roep duidelijk: "Stoppen!" zodat iedereen weet dat er iets aan de hand is.

Veiligheid voorop, Beoordelen van de situatie

De volgende stap is het beoordelen van de situatie. Dit is de ABCDE-methode in een notendop, maar dan in Jip-en-Janneke-taal. Kijk eerst of de gewonde bij bewustzijn is. Vraag: "Hoe gaat het? Kun je me horen?" Als het antwoord niet komt of verward is, is dat direct een alarmsignaal. Controleer of de ademhaling normaal is. Kijk of er sprake is van ernstig bloedverlies. Dit zijn de zaken die je direct moet weten. Bel in geval van twijfel altijd 112. Liever een keer te veel gebeld dan een keer te weinig. Onthoud dat je geen dokter bent; je doel is om de situatie stabiel te houden tot de professionele hulp er is. ## Veelvoorkomende blessures op de mat In vechtsporten, en zeker in aikido met zijn val- en worptechnieken, loop je bepaalde blessures vaker op dan andere. Een verkeerd geplaatste voet bij een tenkan, of een onverwachte val, kan zomaar gebeuren. De meest voorkomende blessures zijn kneuzingen, verstuikingen en bloedneuzen. Een verstuikte enkel is een klassieker; je voelt direct de pijn aan de buitenkant van je voet en je enkel zwelt op. Een kneuzing herken je aan de blauwe plek en de pijn bij aanraking.

Verstuikingen, Kneuzingen, Bloedneuzen

Een bloedneus (epistaxis) komt ook regelmatig voor, vooral na een ongelukkige stoot of een harde val. Het ziet er vaak erger uit dan het is, maar het is belangrijk om het goed te behandelen. Ga zitten, buig je hoofd licht voorover en knijp de neusvleugels gedurende minuten stevig dicht. Gebruik eventueel een neuspleister voor de zekerheid. Bij een verstuikte enkel of pols is het cruciaal om direct te stoppen met bewegen. Blijven doorlopen met een verstuikte enkel maakt de schade alleen maar groter. Herken de signalen van je lichaam en stop op tijd. ## Het RICE-protocol correct toepassen Voor de meeste acute blessures, zoals verstuikingen en kneuzingen, is het RICE-protocol een gouwe ouwe. Het is een simpel stappenplan dat je direct na het ongeval kunt toepassen. Het doel is om de zwelling en pijn te minimaliseren en het herstel te bevorderen. Dit werkt het beste als je het direct in de eerste uren na de blessure toepast. Zorg dat je materiaal hiervoor in de dojo paraat hebt.

Rust, IJs, Compressie, Elevatie

Rust is het allerbelangrijkste. Stop direct met de sport en zorg dat het gebied niet meer belast wordt. IJs is de volgende stap. Een instant coldpack is ideaal; je Activeer het door te knijpen en je hebt meteen ijs. Doe dit nooit rechtstreeks op de huid, maar wikkel het in een doek. 15 tot 20 minuten koelen is voldoende. Compressie betekent druk uitoefenen, bijvoorbeeld met een windsel of een elastische bandage. Dit beperkt de zwelling. Tot slot Elevatie: leg het lichaamsdeel hoog, boven het niveau van het hart. Dit helpt het vocht af te voeren. Een kussentje onder de enkel doet wonderen. ## Reanimatie en AED-gebruik op de sportclub Soms gaat het om meer dan een simpele blessure. Een hartstilstand kan iedereen overkomen, ook tijdens het sporten. Hoewel het gelukkig zeldzaam is, moet je voorbereid zijn. Weet jij wanneer je moet reanimeren? Als iemand niet aanspreekbaar is en niet of abnormaal ademt, start direct met reanimeren. Schakel direct iemand in om 112 te bellen en de AED (Automatische Externe Defibrillator) te halen.

Wanneer reanimeren?, Locatie van de AED

Een AED is een apparaat dat een gestoorde hartritme kan herstellen met een elektrische schok. Tegenwoordig hangen ze in bijna elke sportclub, ook in de dojo of in de kleedkamers. Vraag aan je instructeur of verenigingsbestuur waar de AED hangt en hoe je hem moet openen. De locatie is vaak in de gang of bij de entree. De AED geeft via gesproken instructies precies aan wat je moet doen. Het enige wat jij hoeft te doen, is de plakkers op de borst van het slachtoffer plakken en het apparaat zijn werk laten doen. Durf te handelen; je kunt een leven redden. ## De onmisbare inhoud van een dojo EHBO-koffer Een goede voorbereiding is het halve werk. Een EHBO-koffer in de dojo is essentieel. Zorg dat deze altijd up-to-date en compleet is. Regelmatig controleren is een must, want verbandmiddelen kunnen uitdrogen of vervallen. Een EHBO-koffer is niet duur; een basisuitrusting kost tussen de €25 en €60. Voor een dojo is het verstandig om te investeren in een iets uitgebreidere set, bijvoorbeeld van merken als Plastipak of Cederroth, die vaak te koop zijn bij de drogist of online.

Verbandmiddelen, Koelpacks, Ontsmettingsmiddel

Wat moet er nu echt inzitten? Denk aan de basics: pleisters in diverse maten (van klein tot blarenpleisters), steriele gaasjes en windsels. Een rol kinesiotape (bijvoorbeeld van het merk RockTape) is ook handig voor lichte ondersteuning. Voor het RICE-protocol mogen instant coldpacks (cold spray of knijpijs) niet ontbreken; deze zijn onmisbaar voor acute blessures. Vergeet niet de middelen voor wondverzorging, zoals een ontsmettingsmiddel (Octenisept of Betadine) en disposable handschoenen. Een tekentang is ook geen overbodige luxe na een training in de natuur. Zorg dat je een EHBO-doos hebt die minimaal voldoet aan de eisen van de Nederlandse Reanimatie Raad (NRR) voor sportverenigingen. Een goed gevulde koffer geeft je de rust en het vertrouwen om te handelen als het nodig is.