Het gebruik van de verkeerde olie voor je houten wapens

Remco van der Berg

Aikido trainer en sportjournalist

Je bokken of jo voelt niet meer soepel aan en ziet er dof uit. Je grijpt naar de fles olijfolie in de keukenla, want olie is olie, toch?

Stop daar direct mee. Dat is net als je dure Aikido-schoenen insmeren met fietsvet. Het werkt even, maar het verpest je materiaal op de lange termijn.

Goed materiaal is in Nederland een flinke investering. Een degelijke bokken van bijvoorbeeld Shinden of Yoshin kan makkelijk €60 tot €120 kosten.

Je wilt niet dat die na drie maanden in de prullenbak belandt door een simpele verkeerde olie-keuze. Laten we het hebben over wat er echt gebeurt als je de verkeerde zooi op je houten wapens smeert. Geen ingewikkelde scheikunde, maar praktische tips om je spullen langer mee te laten gaan. Je kent het wel: je staat na een intensieve training je bokken schoon te maken.

Je hebt net een heerlijke salade gemaakt en de fles zonnebloemolie staat nog op het aanrecht. Handig, dacht je. Maar een week later pak je je bokken en voelt het plakkerig aan.

Alsof er een laagje suikersiroop op zit. Dat is geen toeval. Plantaardige keukenoliën zoals olijfolie, zonnebloemolie of arachideolie zijn eigenlijk voedingsmiddelen.

Ranzig worden van olijfolie

Ze zijn erop gemaakt om te verbranden of op te eten, niet om in te drogen.

Olijfolie is berucht om het "ranzig" worden. Het oxideert in de lucht, waardoor het niet opdroogt maar een kleverige, vieze laag achterlaat. Die laag trekt niet in het hout, maar blijft erop liggen.

Aantrekken van stof en vuil

Je bokken voelt vies en vettig aan in plaats van gevoed. Die plakkerige laag is een magneet voor troep.

Tijdens de training draai je en draai je. Stof, zweet en vuil uit de dojo hechten zich vast aan die ranzige olie.

Je bokken wordt niet alleen vies, maar kan ook gaan schuren tussen je handen. Het voelt niet meer als een verlengstuk van je lichaam, maar als een stuk gereedschap dat in de weg zit. Je zult merken dat je bokken sneller aanvoelt alsof ie schoongemaakt moet worden, terwijl je net olie hebt aangebracht.

Als je geen keukenolie wilt gebruiken, grijpen sommige mensen naar de eerste de beste olie uit de garage.

Afsluiten van het hout

Smeermiddelen voor auto's of fietsen. Dit is misschien nog wel erger voor je houten wapens. Deze oliën zijn vaak te dicht en te waterafstotend voor hout. Hout is een natuurproduct. Het ademt.

Synthetische olie, zoals vaseline-olie of motorolie, is vaak op basis van minerale oliën. Ze dringen soms te diep door of juist niet diep genoeg, maar vooral: ze sluiten de bovenste laag volledig af.

Voorkomen van natuurlijke ademhaling

Het is alsof je je huid insmeert met plastic. Het kan niets meer opnemen en niets meer afgeven. De structuur van het hout, de nerven, hebben ruimte nodig om te werken met vocht en temperatuur.

Een synthetische laag blokkeert dit. Dit zorgt ervoor dat het hout op den duur kan gaan "verdampen" van binnenuit, of juist te veel vocht vasthouden op plekken waar het niet kan ontsnappen.

De elasticiteit van je bokken gaat erop achteruit. Het gevolg? Een grotere kans op barstjes bij een harde klap, iets wat je in een dojo met veel Uchi-mi (slagtechnieken) absoluut wilt vermijden. Gelukkig is er een eeuwenoude oplossing, want Japanse eik (Kashi) is het beste hout voor oefenwapens.

In de vechtsportwereld, en zeker in Japanse tradities, zweert men bij oliën die drogen en voeden. Hier zijn de twee toppers die je in Nederland makkelijk kunt krijgen.

Tsubaki (Camellia) olie

Dit is de klassieker onder de Aikido- en Kendo-beoefenaars. Tsubaki olie is een natuurlijke, drogende olie gewonnen uit de zaadjes van de camellia-bloem.

Het trekt diep in het hout, voedt de vezels en droogt uit tot een matte, beschermende laag. Geen plakkerigheid. Je bokken voelt weer levendig aan. Je vindt Tsubaki olie vaak bij speciaalzaken zoals Budopunt of via importeurs van Japanse merken.

Gekookte lijnzaadolie

Een flesje van 100ml kost vaak tussen de €8 en €12. Het is zuinig in gebruik; een paar druppels per kant zijn genoeg.

Een goedkoper en vaak makkelijker verkrijgbaar alternatief is gekookte lijnzaadolie. Let op: het moet gekookt zijn (boiled linseed oil), niet rauw. Rauwe lijnzaadolie droogt niet of heel langzaam. Gekookte lijnzaadolie, verkrijgbaar bij elke bouwmarkt (Gamma, Praxis) van merken zoals Sikkens of Sigma, droogt sneller en harder.

Het geeft het hout een warme, gouden gloed. Gebruik wel echt maar een heel dun laagje.

Te veel geeft een glimmende, plastic uitstraling en dat willen we niet. Je bent vergeten je bokken te onderhouden. Hij staat al maanden in de hoek van de zaal.

Scheurvorming

Hij voelt licht en broos aan. Dit is het gevaar van verwaarlozing.

Hout dat niet gevoed wordt, sterft langzaam uit. Zonder olie verliest het hout zijn natuurlijke oliën en vocht. De vezels worden broos.

Verlies van impactweerstand

Als je dan in de dojo een stevige Ushiro-geri (achterwaartse trap) opvangt of een Harai-waza (veegtechniek) uitvoert, kan het hout de impact niet opvangen. Het breekt of scheurt.

Je ziet dan fijne barstjes in de nerf of erger nog, een flinke splijting door het blad. Een gescheurde bokken is vaak niet meer te redden en is direct onveilig om mee te trainen.

Naast scheuren verliest het hout zijn dempende werking. Een uitgedroogde bokken voelt aan als een stok van steen. De trillingen van een klap gaan niet meer mooi door het hout verdelen, maar concentreren zich op één punt.

Dat is slecht voor je handen (peesontstekingen!) en slecht voor het wapen zelf. Volg daarom een goed onderhoudsschema voor je houten wapens.

Je merkt het aan het geluid: een droge bokken klinkt hard en "dof", een gevoede bokken klinkt vol en veerkrachtig. Je houten wapens behandelen met schuurpapier en olie is een ritueel. Het is onderdeel van de discipline. Je hoeft er geen uren mee bezig te zijn, maar doe het met aandacht.

Volg deze stappen en je bokken gaan jaren mee. Haal nooit olie over oude troep.

Schoonmaken voor het oliën

Gebruik een droge, zachte doek om stof te verwijderen. Zit er oud vet of viesheid op? Gebruik dan een licht vochtige doek met een beetje groene zeep of een speciale houtreiniger, maar droog het daarna goed af.

Het hout moet kurkdroog zijn voordat je begint. Wacht dus zeker 24 uur na het schoonmaken.

Pak een schone, zachte doek (oude katoenen t-shirt werkt perfect). Doe er één of twee druppels olie op (bij Tsubaki) of een piepklein druppeltje lijnzaadolie. Wrijf het uit over de doek, niet direct op het hout.

Dosering en inwerktijd

Wrijf het hout in met de korrel in, dus met de nerven mee. Laat het even intrekken (tien minuten).

Wrijf daarna de overtollige olie weg met een schone, droge kant van de doek. Het moet droog aanvoelen, niet vettig.

Doe dit bijvoorbeeld na elke training of in ieder geval eens per maand. Dan blijft je bokken soepel en sterk.