Het verschil tussen een standaard Bokken en een Iwama-stijl Bokken
Een bokken is voor een aikidoka wat een gitaar is voor een muzikant: je belangrijkste gereedschap. Je gebruikt 'm bijna elke training, voor kata (stijlvormen) en soms voor partneroefeningen.
Maar loop een willekeurige vechtsportwinkel binnen of kijk online, en je ziet meteen twee soorten: de standaard bokken en de Iwama-stijl bokken. Het lijken broertjes, maar het zijn heel verschillende karakters. De keuze bepaalt voor een groot deel hoe je training voelt en wat je leert. Dit is het verhaal achter die twee opties.
De standaard bokken: de klassieke Ken
De standaard bokken, vaak simpelweg 'Ken' genoemd, is het model dat je in de meeste Aikido dojo's tegenkomt.
Hij is elegant en licht. De curve (de sori) is meestal gelijkmatig en loopt over de hele lengte van het blad.
Het geheel voelt dynamisch en soepel aan. Dit ontwerp is gebaseerd op de vorm van een Japans zwaard, de katana. De focus ligt op snelheid en vloeiende bewegingen, precies wat je in veel Aikido-technieken terugziet. Hij is perfect voor het ontwikkelen van een goede snij-techniek en het gevoel voor de juiste hoek.
De standaard bokken is vaak gemaakt van Japans essen hout (Tsuge) of een andere harde houtsoort zoals eik of esdoorn.
Hij is meestal wat lichter dan de Iwama-variant. De greep (tsuka) is smaller en de overgang van greep naar blad is vaak minder abrupt. Als je hem vasthoudt, voelt hij licht en handzaam.
Dit maakt hem ideaal voor beginners en voor dojo's waar de nadruk ligt op de klassieke, vloeiende vormen van Aikido, zoals je die bijvoorbeeld in de Iwama-stijl ook doet, maar dan met dit type zwaard. Een belangrijk detail is de kromming.
Bij een standaard bokken is deze vaak subtieler. De snijrand (ha) is vaak iets minder 'scherp' afgewerkt dan bij een Iwama-model.
Dit is een kwestie van smaak en traditie. Veel leraren kiezen voor dit model vanwege het authentieke gevoel en de balans. Het is het model dat je vaak ziet in combinatie met de tanto (mes) en jo (stok) voor de klassieke kata's. Prijzen voor een degelijke standaard bokken van bijvoorbeeld het merk Yamato of een vergelijkbare kwaliteit beginnen rond de €50 en lopen op tot €120, afhankelijk van het hout en de afwerking.
De Iwama-stijl bokken: de robuuste Sawai
De Iwama-stijl bokken is een heel ander beest. Hij is robuuster, zwaarder en heeft een duidelijk agressievere uitstraling.
De kromming is vaak forser en begint verder van de greep. De snijrand is vaak scherper afgewerkt en de punt (kissaki) is korter en breder.
Dit ontwerp komt uit de Iwama-stijl van Aikido, die is ontwikkeld door Morihiro Saito Sensei. Deze stijl legt veel nadruk op het trainen met wapens (buki-waza) en de basisprincipes van de krijgskunst. Het idee is dat je een 'slagwapen' voelt dat stevig genoeg is om tegen een ander wapen te kappen.
De Iwama-bokken is vaak gemaakt van een zwaarder, harder hout, zoals eik of een speciaal behandeld essen. De totale constructie is dikker. De greep (tsuka) is vaak iets dikker en de tsuba (handbescherming) is meestal een simpel, functioneel model. Als je hem optilt, voel je het gewicht.
Hij voelt minder als een 'danspartner' en meer als een 'wapen'. Dit is precies de bedoeling.
Hij is ontworpen voor het krachtig uitvoeren van technieken zoals shomenuchi, yokomenuchi en de basisslagen die in de Iwama-stijl centraal staan. Veel Iwama-stijl bokkens hebben een duidelijke 'kissaki' (punt) en een scherpere 'ha' (snijrand).
Dit is niet om iemand pijn te doen, maar om het gevoel van een 'snijdend' wapen te benadrukken. Je leert hiermee om de juiste hoek en impact te voelen. Het is een trainingsmiddel om de techniek te verfijnen.
De Iwama-bokken is dus een specifiek model voor een specifieke trainingsfilosofie. Prijzen liggen vaak iets hoger, vanaf €70 tot €150, vanwege het zwaardere hout en de robuustere bouw.
Merken als Kiyoshi of specifieke Iwama-importeurs hebben deze modellen vaak op voorraad.
Het gevoel en de impact op je training
Het grootste verschil merk je als je ze beide vasthoudt en een paar slagen maakt. De standaard bokken voelt licht en vloeiend. Je kunt hem makkelijk draaien en je polsen gebruiken.
Dit is ideaal voor het ontwikkelen van je 'schnit' (snij-gevoel) en voor het oefenen van de vloeiende bewegingen met de beste Tozando Aikido wapensets.
Je leert om efficiënt te zijn met je energie. De focus ligt op harmonie en timing.
De lichtere bokken helpt je om je eigen lichaam te voelen en te bewegen zonder dat het zwaard je belemmert. Bij het kiezen tussen rood eiken vs wit eiken bokken vraagt de Iwama-variant daarentegen meer van je armen en schouders. Het gewicht zorgt ervoor dat je echt moet sturen.
Je leert om kracht te zetten op de juiste momenten. Dit traint je staande houding (kamae) en je basis kracht enorm.
Je voelt de impact van elke slag veel meer. Dit is essentieel voor het begrijpen van de Iwama-stijl, waar de nadruk ligt op het ontwikkelen van een sterke, onverstoorbare houding en het correct afvoeren van kracht. De zwaardere bokken 'corrigeert' je direct bij een verkeerde beweging. Stel je voor: je oefent een techniek met een partner.
Met de standaard bokken voelt het als een dans. Je partner voelt de beweging en reageert erop.
Met de Iwama-bokken voelt het alsof je een boomstam hanteert. Je partner voelt de massa en de impact.
Beide zijn correct, maar ze trainen verschillende aspecten. De keuze hangt dus af van wat jij wilt leren: de vloeiende beweging of de krachtige basis? Veel serieuze aikidoka's hebben uiteindelijk beide modellen in hun tas.
Modellen, merken en prijzen in Nederland
Laten we concreet worden. In Nederland zijn er een aantal bekende leveranciers voor Aikido-wapens.
Een populair merk voor beginners en semi-gevorderden is Yamato. Hun standaard essen bokken (Tsuge) heb je al voor ongeveer €55-€65.
Dit is een prima instapmodel om te voelen of het bij je past. Ze leveren ook Iwama-stijl modellen, vaak aangeduid als 'Iwama Bokken' of 'Sawai model'. Deze zijn vaak van eikenhout en kosten rond de €80-€110. Voor de serieuze beoefenaar is het merk Kiyoshi een logische stap.
Kiyoshi staat bekend om zijn zeer hoge kwaliteit, vaak gemaakt van prachtig Japans essen hout. Ben je benieuwd naar de prijs van een handgemaakte Japanse Jo van Sunuke hout?
De afwerking is perfect, de balans is subliem. Een Kiyoshi standaard bokken kost al snel tussen de €120 en €180. Hun Iwama-modellen zijn nog zwaarder en robuuster en kunnen oplopen tot €200.
Dit is investeren in een stuk gereedschap waar je jarenlang plezier van hebt. Je hebt ook nog specifieke modellen.
Zo is er de 'Tsuba-less' bokken, zonder handbescherming, die vaak wordt gebruikt voor bepaalde kata's.
En dan zijn er de bokkens van Shinai (bamboe), die lichter zijn en vaak voor beginners of kinderen worden gebruikt. Voor de echte prijsvechters kijk je naar online vechtsportwinkels als 'Aikido-Shop' of 'Vechtsportonline'. Daar vind je vaak eigen huismerken, die soms voor €40 te verkrijgen zijn, maar de kwaliteit kan sterk wisselen. Een goede tip: betaal iets meer voor een houtsoort als essen of eik, dat gaat jaren mee en voelt veel beter aan dan een goedkoop grenen of vurenhout model.
Praktische tips voor je aankoop
1. Begin niet meteen met de duurste. Koop eerst een standaard bokken van een degelijk merk als Yamato. Voel het gewicht, oefen een paar basisbewegingen.
Als je eenmaal de basis te pakken hebt, kun je altijd nog een Iwama-stijl bokken kopen voor de specifieke training. Zo bouw je je collectie langzaam op. 2. Vraag je leraar om advies. Wat gebruiken ze in de dojo?
Sommige dojo's zijn een 'Iwama-dojo' en verwachten dat je met een Iwama-bokken traint.
Anderen gebruiken alleen de standaardmodellen. Aansluiten bij de dojo-lijn is vaak de beste keuze, zeker voor beginners. Je leert de technieken immers met dezelfde tools als je leraar.
3. Let op de maat. Een standaard bokken is er in verschillende lengtes, vaak rond de 101 cm (voor volwassenen). Een Iwama-stijl bokken is vaak iets korter en forser.
Zorg dat de lengte bij je eigen lichaamslengte past. Te lang is onhandig, te kort voelt niet krachtig genoeg.
4. Behandel je wapen met respect. Een bokken is geen stok. Leg hem nooit op de grond, zeker niet met het blad naar beneden. Gebruik hem nooit om zomaar op dingen in te slaan. Behandel hem met hetzelfde respect als een echt zwaard.
Dan gaat hij jaren mee en voelt hij als een verlengstuk van je lichaam. De keuze is aan jou.
Of je nu gaat voor de lichte elegantie van de standaard bokken of de krachtige eenvoud van de Iwama-stijl, beide openen een deur naar een dieper begrip van Aikido. Succes met je training!