Voorbereiding op de wapentechnieken (Bukiwaza) voor je examen
Je staat voor je examen. De spanning zit in je schouders, je handpalmen zijn klam. Je weet dat het moment gaat komen: de instructeur zal knikken en je de ruimte in sturen met je bokken of jo.
Bukiwaza voelt vaak als een aparte wereld, zeker als je kijkt naar de eisen per graad, alsof het opeens over een andere sport gaat.
Maar dat is het niet. Het is de logische voltooiding van alles wat je al hebt geleerd, mits je niet te veel focust op kracht in plaats van techniek.
Dit is je gids om die wapentechnieken niet te overleven, maar ze echt te begrijpen. Zodat je met vertrouwen, en zonder de veelgemaakte fouten bij je examen, die eerste stap zet.
## Wat is Bukiwaza in Aikido? Bukiwaza betekent simpelweg 'wapenmethode'. In de basis draait het om drie traditionele Japanse wapens die je in bijna elke dojo vindt. Het zijn geen echte wapens, maar houten trainingsinstrumenten die de bewegingen van Aikido tot leven brengen. Je leert ze kennen als je beste coach: ze zijn streng, maar eerlijk. Het bokken is het houten zwaard, gemaakt van hard Japans eikenhout (hoofdzakelijk). Het bootst een katana na. Je leert er de precisie van snijden en de kracht van een onverstoorbare lijn mee. Dan is er de jo, de houten staf. Meestal van essen- of eikenhout, ongeveer 128 centimeter lang. De jo is een prachtig instrument om afstand te beheersen en bewegingen te combineren. Tot slot heb je de tanto. Dit is het houten mes, vaak gemaakt van hardhout of eiken. De tanto is klein en scherp in zijn bewegingen, en leert je werken op korte afstand. In Nederland zie je dat de kwaliteit van je wapens echt uitmaakt. Een goed bokken van ongeveer €40 tot €60 voelt anders aan dan een instapmodel. Als je serieus bent, investeer je in een set die bij je past. De materialen bepalen voor een deel je gevoel, en dus je training. ## De basisprincipes van wapentraining Veel Aikidoka's die net met wapens beginnen, maken dezelfde fout: ze proberen de techniek te 'kracht'. Dat werkt niet. Wapentraining draait om drie onzichtbare principes die je voelt in plaats van ziet. Ten eerste is er Kamae, de houding. Dit is veel meer dan alleen je benen neerzetten. Bij het bokken is het een sterke, stabiele basis vanuit je heupen. Je armen ontspannen, je grip vast. Bij de jo is het een open houding waarbij de staf een verlengstuk van je lichaam is. Een goede Kamae voelt stevig, maar niet stijf. Je kunt in één beweging schakelen. Dan komt Ma-ai, de afstand. Dit is het hart van het wapenwerk. Te dichtbij en je raakt jezelf in de knel met je eigen wapen. Te ver en je mist je doel. De juiste Ma-ai voelt als een veilige bubbel om je heen die je actief beschermt. Je leert dit voelen door eindeloos veel herhalingen, niet door erover te praten. Als laatste is er Awase, de timing. Dit is het samensmelten van jouw beweging met die van je partner. Je wacht niet tot de aanval komt, je beweegt erdoorheen op het moment dat de kracht van de ander net begint. Awase is het ritme van Aikido. Als je het goed doet, lijkt het alsof je niets doet, maar de techniek volgt vanzelf. ## Veelvoorkomende Bukiwaza technieken op examens Voor je examen draait het om een aantal vaste kata's (vormen). Je hoeft ze niet te verzinnen, je moet ze beheersen. De meest voorkomende zijn Kumi-tachi, Kumi-jo en Ken-tai-jo. Dit zijn de vaste oefeningen die je met een partner doet. Kumi-tachi is de zwaard-vorm. Je oefent in tweetallen een serie van vijf of zes basisaanvallen en verdedigingen. De eerste stap is om te leren hoe je je bokken optilt en beweegt zonder je eigen been te raken. Daarna draait het om het afleiden van de aanval en zelf de ruimte in stappen. De exameneis is dat je bewegingen vloeiend en met een duidelijk doel uitvoert. Je partner moet voelen dat je hem of haar controleert, niet dat je tegen hem of haar vecht. Kumi-jo is hetzelfde concept, maar dan met de staf. De aanvallen zijn vaak iets anders, en je leert de jo op een andere manier te draaien en te kantelen. Een veelgemaakte fout hier is dat studenten de jo te veel als een stok zien en niet als een flexibel wapen. De jo is gemaakt om te duwen, te trekken en te grijpen. Oefen dit langzaam. Voel de balans. Ken-tai-jo is de prachtige combinatie van zwaard en staf. De een heeft een bokken, de ander een jo. Dit is vaak het hoogtepunt van een examen. Hier draait het om het combineren van de principes. De bokken-vechter leert de aanval van de jo te breken, en de jo-vechter leert de kracht van het zwaard te ontwijken en te controleren. De sleutel is hier: ontspan. Hoe meer je spant, hoe trager en houteriger je wordt. ## Fysieke en mentale voorbereiding Een examen Bukiwaza is een mentale achtbaan. Je lichaam moet het kunnen, maar je hoofd moet het stuur houden. Een van de grootste uitdagingen is gripkracht. Een houten bokken of jo vasthouden en soepel bewegen voor tien minuten vraagt veel van je onderarmen. Een simpele oefening die je thuis kunt doen is een handdoek oprollen en deze uitwringen. Doe dit drie sets van twintig herhalingen. Je merkt snel verschil. Ook het vasthouden van je wapen met alleen je pink en ringvinger (de rest ontspannen) is een gouden techniek. Mentale focus en ademhaling zijn je anker. Tijdens de kata's zul je merken dat je adem stokt, vooral bij de overgangen. Oefen dit: adem in bij het opstarten van je beweging, adem uit op het moment van techniek. Zorg dat je uitademt op de 'finish'. Dit helpt je om spanning los te laten. Probeer je niet te focussen op de instructeurs die kijken, maar op de details van je eigen beweging. Voel je voeten op de mat, de textuur van je wapen. Visualisatie is een krachtig middel. Voordat je gaat slapen, of net voor je de dojo inloopt, speel de kata in je hoofd af. Zie jezelf niet falen, maar zie jezelf soepel bewegen. Voel de balans. Dit klinkt zweverig, maar het is een training die je hersenen helpt om de bewegingen makkelijker te maken op het moment suprême. Je traint je lichaam en geest om samen te werken. ## Veelgemaakte fouten tijdens het wapenexamen Wees je bewust van de valkuilen. De meeste examens mislukken niet omdat iemand de techniek niet kent, maar door kleine, herhalende fouten die de sfeer verpesten. De nummer één fout is te veel kracht gebruiken. Studenten die gespannen zijn, duwen en trekken. Het gevolg? Je wapen gaat schokkerig, je partner voelt zich aangevallen en de techniek verliest zijn elegantie. Onthoud: kracht in Aikido is ontspanning. Als je je spieren niet nodig hebt, laat ze dan los. Een andere klassieker is het verlies van je center. Tijdens een wapenbeweging, vooral bij een grote stap of een draai, klapt je bovenlichaam voorover of hang je achterover. Je lijkt dan een soort kung-fu beweging te maken. In Aikido blijf je altijd stabiel, alsof je een boom bent. Onderzoek je houding. Zit je hakken goed op de grond? Zijn je heupen laag? Tot slot: slechte zwaartepuntscontrole. Dit zie je bij de jo, waarbij de student de staf te ver van het lichaam af houdt, of bij het bokken waarbij het zwaard te zwaar aanvoelt waardoor je schouders omhoog trekken. Je wapen is een verlengstuk van je arm, niet een baksteen die je meetorst. Oefen de Kata's langzaam. Zo voel je precies waar je zwaartepunt verschuift en kun je het bijsturen. Rustig en accuraat is beter dan snel en slordig.