Waarom hangt er vaak een foto van een oude man in de dojo?
Morihei Ueshiba (O-Sensei) in Aikido
O-Sensei is de centrale figuur in de Aikido-wereld. Zijn foto toont vaak een man die rustig en gefocust kijkt, een weerspiegeling van de innerlijke vrede die Aikido nastreeft.
Jigoro Kano en Gichin Funakoshi
In Nederlandse Aikido-scholen, zoals die in Utrecht of Eindhoven, hangt zijn foto meestal op een verhoging, de Kamiza en de bijbehorende etiquette.
Studenten voeren een respectvolle Rei uit naar deze foto als teken van respect voor de grondlegger en zijn leer. Voor Judo- en Karate-beoefenaars zijn Jigoro Kano en Gichin Funakoshi even belangrijk. Kano’s foto herinnert aan de ontwikkeling van Judo als een veilige en educatieve sport, terwijl Funakoshi’s beeld de overgang van Karate als zelfverdediging naar een geestelijke discipline markeert. Veel sportscholen in Nederland, zoals die in Den Haag, hebben foto’s van beide heren, soms naast die van O-Sensei, om de diversiteit van de vechtsporten te eren.
## De betekenis van de Shomen of Kamiza De plek waar de foto hangt, is niet willekeurig. In de meeste dojo’s is dit de Shomen of Kamiza, de ereplaats aan de muur. Dit is het spirituele hart van de ruimte, geïnspireerd door Shinto-invloeden, de inheemse religie van Japan. De Kamiza is een verhoogd platform of een speciale nis waar de foto’s, kalligrafie en andere symbolen worden geplaatst. Het is een plek van concentratie en respect, waar de energie van de dojo wordt gebundeld. In traditionele dojo’s in Japan is de Kamiza vaak een vast onderdeel van de architectuur, maar in Nederlandse scholen is het vaak een tijdelijke oplossing. Denk aan een speciale plank of een schilderijlijst die aan de muur wordt bevestigd. Toch is de betekenis hetzelfde: het is een plek om de geest te kalmeren voordat je de mat opstapt. De Shomen is niet alleen voor de grondleggers; het kan ook andere symbolen bevatten, zoals een zwaard of een boeddhabeeld, afhankelijk van de school. De Shinto-invloeden zijn duidelijk zichtbaar. In Shinto-tempels is er een altaar (kamidana) voor de kami, of geesten. In de dojo wordt dit vertaald naar een plek voor de geest van de vechtsport. Door de Kamiza te respecteren, eren beoefenaars niet alleen de grondleggers, maar ook de principes van zuiverheid en harmonie. In Nederlandse dojo’s zie je vaak een mix van Japanse traditie en westerse praktijk, zoals een Kamiza die is gebouwd van gerecycled hout uit Nederlandse bossen. ## Waarom buigen we naar de foto? Buigen in de dojo, of rei, is een integraal onderdeel van elke vechtsport. Wanneer je binnenkomt of de mat verlaat, buig je naar de Shomen. Dit gebaar is geen religieuze aanbidding, maar een teken van respect en dankbaarheid. Je buigt naar de foto van de grondlegger om waardering te tonen voor de kennis en de kunst die je krijgt doorgegeven. Het is een moment van stilte en reflectie, voordat de fysieke training begint. In Aikido, Judo en Karate is rei een manier om de geest te richten. Je buigt niet alleen voor de oude man op de foto, maar ook voor je medestudenten en je leraar. Het is een symbool van gelijkheid en wederzijds respect. Veel beginners vinden het in het begin ongemakkelijk, maar na verloop van tijd wordt het een automatisme. In Nederlandse dojo’s wordt dit vaak uitgelegd als een "groet" aan de sport zelf, zonder religieuze connotatie. De dankbaarheid gaat verder dan alleen de persoon op de foto. Het is een erkenning van de eeuwenlange ontwikkeling van de vechtsport. Door te buigen, sluit je je aan bij een gemeenschap van beoefenaars over de hele wereld. In scholen zoals die in Nijmegen of Maastricht, waar de sfeer vaak informeel is, wordt dit gebaar vaak ondersteund door een korte uitleg voor nieuwe leden, zodat iedereen zich welkom voelt. ## Verschillen tussen traditionele en moderne dojo's Niet elke dojo ziet er hetzelfde uit. Traditionele dojo’s hebben vaak een vaste Kamiza met een houten verhoging, een zwaard en de foto’s van de grondleggers. Moderne dojo’s, vooral in sporthallen of sportscholen in Nederland, hebben soms alleen een tijdelijke ereplaats. Denk aan een draagbaar altaar van ongeveer 50 cm breed, dat je voor elke training kunt opzetten. Dit is praktisch voor scholen die ruimte delen met andere activiteiten. In traditionele settings is de Kamiza zorgvuldig gebouwd met materialen zoals cederhout, wat in Nederland soms wordt vervangen door eikenhout vanwege de duurzaamheid. Moderne interpretaties kunnen creatiever zijn: sommige scholen gebruiken een digitaal scherm met een afbeelding van O-Sensei, hoewel dit minder traditioneel is. Prijzen voor een eenvoudig Kamiza-opzet in Nederland variëren van €50 tot €150, afhankelijk van de materialen. Westerse invloeden zijn duidelijk zichtbaar. In plaats van strikte regels, leggen veel Nederlandse dojo’s de nadruk op inclusiviteit. Bijvoorbeeld, een school in Rotterdam kan de Kamiza aanpassen aan de ruimte, met foto’s in lijsten van €20. Het doel blijft hetzelfde: een plek creëren die rust en focus bevordert, ongeacht de grootte van de dojo. ## Andere objecten die vaak bij de foto hangen Naast de foto van de oude man is er vaak meer te zien op de Kamiza. Een veelvoorkomend item is kalligrafie, of shodo, met een Japanse zin die de principes van de vechtsport samenvat. Denk aan "Masakatsu Agatsu" (ware overwinning is overwinning op jezelf) van O-Sensei. Deze scrolls worden vaak gemaakt door leraren of lokale kunstenaars en kosten tussen de €30 en €100 in Nederlandse vechtsportwinkels. Houten wapens, zoals een bokken (houten zwaard) of jo (staf), worden ook vaak tentoongesteld. Deze zijn niet alleen decoratief; ze worden gebruikt in trainingen. Een eenvoudige bokken kun je kopen voor €25 tot €50, afhankelijk van het houtsoort. In Aikido-dojo’s hangen ze soms horizontaal boven de Kamiza, als symbool van vaardigheid en discipline. Bloemen of offers, zoals een vaas met verse bloemen of een kom met rijst, voegen een rustiek tintje toe. In Japanse traditie worden deze elke dag vervangen, maar in Nederlandse dojo’s gebeurt dit vaak wekelijks. Een boeket bloemen kost ongeveer €10 en wordt door studenten bij toerbeurt verzorgd. Deze details maken de Kamiza tot een levend onderdeel van de dojo, waar traditie en praktijk samenkomen.