De symboliek van de Hakama en de zeven plooien
Je staat op de mat, je voelt de rust in de groep, en je ziet de ervaren leraren hun bewegingen maken. Iets valt direct op: hun kleding.
De eenvoudige witte gi en de wijde, gevouwen broekrok die tot op de enkels valt.
Dat is de hakama. Het is meer dan alleen kleding; het is een stukje cultuur dat je direct verbindt met de traditie van Aikido en de Japanse vechtsporten. In Nederland zie je ze steeds vaker, van de dojo in Amsterdam tot aan de sportscholen in het zuiden van het land. Laten we eens kijken naar wat deze broek precies betekent en waarom die zeven vouwen zo belangrijk zijn.
Wat is een Hakama en wie mag deze dragen?
Een hakama is een broekrok die reikt tot op enkelhoogte en werd oorspronkelijk gedragen ter bescherming tijdens het paardrijden. In de moderne Aikido-praktijk zie je ze vooral bij gevorderde beoefenaars.
Het verschil tussen kyu- en dan-graden
In de meeste Nederlandse dojo's mag je een hakama pas dragen zodra je je eerste dan (1e graad) hebt behaald. Dit is een stilzwijgende afspraak die de overgang van beginner naar gevorderde markeert. Voordat je die eerste dan haalt, draag je meestal alleen de witte of blauwe gi (broek en jas).
Regels per dojo in Nederland
Het dragen van een hakama vraagt om meer discipline; je moet leren hoe je hem op de juiste manier aantrekt en vastbindt.
Hoewel de graad-regel universeel lijkt, zijn er per dojo verschillen. Sommige scholen in Nederland laten vrouwen al eerder een hakama dragen, soms vanaf de eerste graad (6e kyu). Andere scholen houden strikt vast aan de dan-graden. Het is slim om de leraar te vragen wat de gewoonte is in jouw specifieke school. De kleur van de hakama verschilt ook: zwart is gangbaar voor Aikido, maar voor wedstrijden in andere vechtsporten zie je wel eens donkerblauw.
De historische oorsprong als kledingstuk van de samoerai
De geschiedenis van de hakama gaat ver terug, veel verder dan de sportscholen van vandaag.
Bescherming te paard
Het is een kledingstuk met een praktische oorsprong dat langzaam is uitgegroeid tot een symbool van status. De hakama werd oorspronkelijk gedragen door de Japanse samoerai. Toen ze te paard door de ruige landschappen trokken, boden de wijde pijpen bescherming tegen schuren en takken. Zonder de hakama hadden de benen van de ruiter snel open wonden opgelopen door het wrijven van het zadel en de beweging van het paard.
In de krijgskunst zelf had de hakama een strategisch voordeel. De wijde stof verborg de bewegingen van de voeten en benen.
Verbergen van voetenwerk
Tegenstanders konden moeilijk zien waar de voeten naartoe zouden bewegen, wat de techniek onvoorspelbaar maakte.
Dit was essentieel in het gevecht, maar ook in de training van vandaag helpt het om de focus te leggen op de heupen en de romp, in plaats van alleen op de voeten, terwijl je ook de etiquette in de dojo respecteert.
De betekenis van de vijf plooien aan de voorzijde
Als je een hakama van dichtbij bekijkt, zie je vouwen. Dit zijn niet zomaar kreukels; elke plooi heeft een specifieke betekenis.
Jin, Gi, Rei, Chi, Shin
De vijf vouwen aan de voorkant staan symbool voor de vijf principes van het Bushido, de weg van de krijger.
- Jin (Menslievendheid): Je traint met respect voor je partner, zonder wraakgevoelens.
- Gi (Eer/Gerechtigheid): Handel correct, zowel in de dojo als daarbuiten.
- Rei (Etiquette): De groet voor en na de training is essentieel; het toont dankbaarheid.
- Chi (Wijsheid): Begrijp de techniek, niet alleen de beweging.
- Shin (Oprechtheid): Wees eerlijk in je intenties, zonder bedrog.
De vijf plooien voor: Jin (menslievendheid), Gi (eer/gerechtigheid), Rei (etiquette), Chi (wijsheid), Shin (oprechtheid). Deze woorden klinken zwaar, maar ze zijn heel praktisch toe te passen op de mat. Deze principes helpen je om Aikido niet alleen als vechtsport te zien, maar als een manier van leven.
De symboliek van de twee plooien aan de achterzijde
Naast de vijf vouwen aan de voorkant zijn er twee vouwen aan de achterkant van de hakama. Samen met de vijf voorkanten vormen ze de zeven deugden, maar de achterkant heeft een eigen focus.
Chu en Koh
De twee plooien achter zijn Chu (loyaliteit) en Koh (vroomheid/godvruchtigheid). Deze deugden waren cruciaal voor de samoerai, maar ontdek ook hoe de samoerai-ethiek in de moderne tijd nog steeds relevant is voor de beoefenaar.
Chu betekent loyaliteit aan je leraar, de dojo en de principes van de vechtsport. Het gaat om trouw blijven aan de weg die je bent ingeslagen. Koh, of vroomheid, gaat over eerbied hebben voor de traditie en voor iets groters dan jezelf.
In de praktijk betekent dit dat je met een open hart traint en respect toont voor de geschiedenis die je draagt. Deze twee vouwen aan de achterkant herinneren je eraan dat je nooit alleen staat; je bent onderdeel van een langere lijn van beoefenaars.
De zeven deugden van Budo in de dagelijkse praktijk
De combinatie van de vijf voor- en twee achterplooien vormt de zeven deugden van Budo. Deze principes reiken verder dan de tatami-mat en zijn zeer toepasselijk in het dagelijks leven in Nederland.
Toepassing op de mat
Op de mat betekent dit dat elke techniek wordt uitgevoerd met aandacht voor deze deugden.
Als je een worp doet, let je op de veiligheid van je partner (Jin) en voer je de techniek correct uit (Gi). Je houdt je aan de regels van de dojo (Rei) en je probeert de timing en afstand te begrijpen (Chi). Je doet dit met een zuiver hart, zonder valsheid (Shin), met loyaliteit aan je training (Chu) en met respect voor de kunst (Koh).
Toepassing in het dagelijks leven
De principes van de hakama helpen je ook buiten de dojo. In Nederlandse samenleving betekent Jin bijvoorbeeld dat je rekening houdt met anderen in het openbaar vervoer.
Gi gaat over eerlijk zakendoen. Rei zit in de kleine gebaren, zoals een bedankje tegenover de conducteur of de buurman. Chi helpt je bij het oplossen van problemen op het werk. Shin zorgt voor betrouwbaarheid in vriendschappen.
Chu en Koh herinneren je aan je toewijding aan je gezin en je persoonlijke waarden.
De hakama is dus meer dan een kledingstuk; het is een visuele herinnering aan wie je wilt zijn, zowel op de mat als in de supermarkt.