Het gebruik van agressieve zeep op je houten wapens
Een Bokken of Jo is meer dan een stuk hout. Het is een verlengstuk van je lichaam, een trainingspartner en een stuk gereedschap dat je dagelijks gebruikt in de dojo.
Je wilt niet dat je wapen na een paar maanden al splintert of breekt. Veel beginners grijpen naar agressieve zeep om hun houten wapens schoon te maken.
Dat is een grove fout. Aggressieve zeep haalt de natuurlijke bescherming uit het hout en zorgt voor uitdroging. In dit artikel leg ik je uit waarom je dat nooit moet doen en hoe je het wel goed doet, speciaal voor de aikido-beoefenaar in Nederland.
Waarom hout en chemische schoonmaakmiddelen niet samengaan
Hout is een organisch materiaal dat ademt. Het bevat natuurlijke oliën die het soepel en sterk houden.
Verwijdering van natuurlijke oliën
Wanneer je agressieve zeep gebruikt, zoals afwasmiddel of sterke ontvetters, trek je deze oliën uit de vezels. Het hout voelt na het wassen wel schoon aan, maar het is eigenlijk kaal en kwetsbaar geworden. De natuurlijke oliën in je Bokken of Jo zorgen voor elasticiteit. Zonder deze oliën wordt het hout hard en bros.
Je merkt dit niet direct, maar na een paar weken voelt je wapen ruw aan en verliest het zijn warme, natuurlijke uitstraling. Dit proces gaat sneller bij veelvuldig gebruik in een vochtige Nederlandse dojo.
Uitdroging van de vezels
Chemische middelen drogen de vezels uit. In Nederland hebben we vaak te maken met wisselende luchtvochtigheid.
Een uitgedroogd houten wapen reageert hier extremer op. Het krimpt of zet uit, wat leidt tot spanning in het hout. Dit is de eerste stap naar permanente schade.
De impact van uitdroging op de sterkte van je Bokken of Jo
Een uitgedroogd wapen is een zwak wapen. De sterkte van een Bokken of Jo wordt bepaald door de veerkracht van de vezels.
Risico op splinteren
Wanneer deze vezels uitdrogen, verliezen ze hun vermogen om schokken op te vangen. Dit is vooral gevaarlijk bij contactoefeningen (Kumi-Tachi of Kumi-Jo). Uitgedroogd hout splintert veel sneller.
Een klein oneffenheidje in de grip of een ongelukkige beweging kan ervoor zorgen dat er scherpe splinters loskomen. Dit is niet alleen vervelend voor je handen, maar ook voor je partner.
Breukgevaar tijdens contact
In de aikido-wereld in Nederland zie je helaas regelmatig Bokken die onnodig snel slijten door verkeerd onderhoud.
De ergste nachtmerrie is een gebroken Bokken tijdens een oefening. Een uitgedroogd wapen heeft geen veerkracht meer en breekt onder druk. Dit is niet alleen gevaarlijk voor de gebruiker, maar ook voor de partner. Een Bokken of Jo gaat jarenlang mee als je hem goed verzorgt, maar agressieve zeep verkort de levensduur aanzienlijk.
Hoe zweet en vuil zich ophopen op houten wapens
Na een intensieve training zit je Bokken vol met zweet en vuil. Het is verleidelijk om dit direct met zeep weg te wassen, maar dat is niet de juiste aanpak.
Zuren in handzweet
Het vuil zit diep in de houtnerf en de zuren in handzweet kunnen het hout aantasten als je ze niet op de juiste manier verwijdert. Handzweet bevat zuren die langzaam in het hout trekken. In combinatie met het vochtige klimaat in Nederland kan dit leiden tot verkleuring en oppervlakkige aantasting van het hout.
Vuil in de houtnerf
Regelmatig afnemen met een droge doek na de training helpt al enorm.
De nerf van het hout is een netwerk van fijne kanalen. Vuil en stof nestelen zich hierin. Een agressieve zeep spoelt het vuil weliswaar weg, maar trekt ook dieper in de nerf, waardoor het hout op den duur vlekkerig wordt. Een milde aanpak is hier essentieel.
Veilige alternatieven voor het reinigen van je wapens
Gelukkig zijn er genoeg veilige manieren om je wapens schoon te houden zonder ze te beschadigen. De basisregel is: zo min mogelijk water, en alleen milde middelen. Gebruik een licht vochtige, zachte doek (bijvoorbeeld een microvezeldoek) om het oppervlak af te nemen.
Licht vochtige doek
Wrijf zachtjes in de richting van de houtnerf. Dit verwijdert het losse zweet en vuil zonder het hout uit te drogen.
Laat het wapen daarna aan de lucht drogen, nooit in de zon of op een radiator. Is je Bokken echt vies?
Milde natuurzeep in kleine hoeveelheden
Gebruik dan een milde natuurzeep, zoals een olijfoliezeep of een speciale houtzeep. Doe een klein beetje op een vochtige doek, niet direct op het hout. Wrijf het in en veeg het direct af met een schone, vochtige doek.
Droog het wapen grondig af. In Nederlandse vechtsportwinkels vind je vaak speciale onderhoudssets voor Bokken en Jo, zoals die van Bokken.nl of Shinobi Sports, met prijzen rond de €10-€15 voor een fles milde houtreiniger.
Het herstellen van de vochtbalans na het schoonmaken
Nadat je je wapen hebt schoongemaakt, is het belangrijk om de vochtbalans te herstellen.
Oliën van het hout
Hout heeft natuurlijke oliën nodig om soepel en sterk te blijven. Regelmatig oliën is de sleutel tot een lang leven voor je Bokken of Jo, maar let op: te veel olie maakt je Bokken zacht en zwak. Olie dringt diep in de houtvezels en voedt het van binnenuit.
Het beschermt tegen vocht en vuil en geeft het hout zijn warme glans terug. Doe dit eens in de paar maanden, afhankelijk van hoe vaak je traint.
Soorten olie (Camellia, Lijnzaad)
In de aikido-wereld zijn twee oliën erg populair: Camellia-olie en Lijnzaadolie. Camellia-olie (Tsubaki-olie) is een lichte olie die snel intrekt en geen vettig laagje achterlaat.
Ideaal voor dagelijks gebruik. Lijnzaadolie is iets dikker en geeft een mooie, donkere glans. Beiden zijn verkrijgbaar bij vechtsportwinkels in Nederland, zoals Shinobi Sports of Aikido Mart. Benieuwd naar wat kost een flesje Japanse Camellia olie voor wapenonderhoud? Reken op ongeveer €12-€18, afhankelijk van het merk.
Breng een kleine hoeveelheid aan op een zachte doek en wrijf het in het hout. Laat het een uur intrekken en veeg overtollige olie af.
Door je wapen op deze manier te verzorgen, blijft het jarenlang meegaan en voelt het altijd prettig in de hand. Het belang van een gladde afwerking van je houten wapens zorgt er bovendien voor dat je veilig met je trainingspartner kunt oefenen. Zo blijf je met plezier trainen, zonder zorgen over de staat van je gereedschap.