Hoe poets je je Hakama en hoe vouw je hem correct op?
Een schone, netjes gevouwen hakama is het visitekaartje van elke aikidoka. Het zegt iets over je discipline, je respect voor de dojo en je uitrusting.
Je hoeft er geen uren mee bezig te zijn, maar je moet wel weten hoe het moet. We gaan het samen doen, stap voor stap, zonder geneuzel. Pak je hakama erbij en ga er even voor zitten.
Wat je nodig hebt voordat je begint
Voordat je de daadwerkelijke poets- en vouwsessie start, is het slim om je spullen klaar te leggen. Je wilt niet halverwege moeten zoeken.
- Je hakama (uiteraard), het liefst gedroogd na de was.
- Een zachte borstel (bijvoorbeeld een kledingborstel of een zachte schoenborstel).
- Een stoomstrijkijzer of een goede handstomer. Geen droogstrijkijzer zonder waterreservoir.
- Strijkplank of een harde ondergrond.
- Eventueel een stoffen doek (katoen) tussen het strijkijzer en de stof.
- Maatband (voor de vouwlijnen, maar meestal niet nodig als je vaker hebt gevouwen).
Het volgende heb je echt nodig voor een goed resultaat: De meeste aikido-scholen in Nederland, van Amsterdam tot Eindhoven, gebruiken een zwarte of donkerblauwe hakama.
De stof is meestal katoen of een katoen-poly mix. De techniek werkt voor beide, maar katoen kreukt sneller en heeft meer stoom nodig.
Stap 1: De hakama schoonmaken en stomen
Je hakama heeft het zwaar te verduren. Zweet, stof van de tatami en wrijving tijdens het vallen zorgen voor een laagje vuil. Je wilt het er af hebben zonder de stof kapot te maken.
De meeste hakama's kunnen in de wasmachine, maar dat is niet de beste manier om de vouwen te behouden.
Was daarom op 30 graden, wolprogramma of handwas, in een waszak. Doe er een scheut azijn bij om de kleur te fixeren.
Laat hem plat liggen drogen, nooit in de droger. Hangen geeft verkleuring en uitrekken. Als hij droog is, pak je de zachte borstel.
Leg de hakama op een vlakke tafel. Borstel altijd in de richting van de stof, met de nerf mee.
Begin bij de voorkant (het voorpaneel) en werk naar de zijkanten toe. Je verwijderd hiermee pluisjes en losse stofdeeltjes. Dit duurt ongeveer 5 minuten. De volgende stap is het stomen.
Hang de hakama over de strijkplank of een stoelrug. Pak je stoomstrijkijzer. Houd de kop op ongeveer 3 tot 5 centimeter afstand van de stof.
Laat de stoom los over de hakama heen. Druk nergens hard op de stof; de stoom doet het werk.
Let op: Gebruik nooit een droog strijkijzer direct op de hakama. De hitte verbrandt de vezels en maakt de stof glanzend (schittering), wat je absoluut niet wilt. Alleen stoom, geen druk.
Je ziet de kreukels verdwijnen. Besteed extra aandacht aan de panelen aan de zijkant en de voorkant. Dit duurt zo’n 10 minuten.
Veelgemaakte fout: Te veel water gebruiken waardoor de hakama klam wordt. Gebruik kortere, krachtige stoomstoten in plaats van een lang aanhoudende straal.
Stap 2: De juiste vouwlijnen bepalen
Een hakama heeft een specifieke vouwstructuur. In de aikido-wereld, en zeker in Nederlandse dojo's, is de voorkeur vaak de 'shikako' (vierkante vouw) of de 'kabuto' (helm vouw).
We gaan voor de klassieke, nette vouw die overal wordt herkend. Leg de gestoomde hakama met de voorkant (de kant met de brede voorklep) naar boven op een tafel.
Vouw de pijpen plat tegen elkaar. Je ziet nu vijf hoofdlijnen: twee zijkanten, de voorkant en de achterkant. De maatvoering is hier belangrijk voor de symmetrie.
De standaard hakama (maat M of L) heeft een totale lengte van ongeveer 100 tot 110 cm. De vouwlijnen moeten precies in het midden vallen.
Gebruik je vingers om de lijnen strak te trekken voordat je vouwt. Veelgemaakte fout: Scheve vouwen door slordig meten. Trek altijd de stof strak. Als je hakama niet perfect symmetrisch ligt, corrigeer dit direct. Een ongelijke vouw ziet er slordig uit tijdens het staan (kamae).
Stap 3: De hakama vouwen (stap voor stap)
Deze vouwmethode zorgt ervoor dat de hakama compact is en de vouwen scherp blijven.
- Zijkanten vouwen: Pak de rechterzijde van de hakama (de kant met de veter). Vouw deze naar het midden toe. De rand moet precies op de middellijn van de hakama komen te liggen. Druk de vouw aan met je handpalm.
- Linkerkant erover: Pak nu de linkerkant (de kant met de split). Vouw deze ook naar het midden toe. De rand moet precies op de rechtervouw liggen. Je creëert nu een smalle, lange strook.
- De voorkant vouwen: Pak de voorklep (het brede stuk). Vouw deze naar achteren toe, tot ongeveer de helft van de hakama. De rand moet netjes aansluiten op de rand van de achterkant.
- De achterkant vouwen: Vouw de resterende achterkant over de voorklep heen. De hakama is nu een compact rechthoekig pakketje.
- De banden: Draai de hakama om. De banden (koshi-no-himo) zitten nu bovenop. Vouw de banden strak naar binnen of leg ze netjes bovenop het pakketje. Gebruik ze niet om de hakama vast te binden tijdens het opbergen (dat kreukt de stof).
De totale tijd voor deze vouw is ongeveer 2 tot 3 minuten als je het ritme te pakken hebt. Veelgemaakte fout: De banden strak om de hakama knopen. Dit geeft een permanente kreuk in de tailleband. Laat de banden los liggen of vouw ze er losjes omheen.
Stap 4: De tailleband gladstrijken
De tailleband (het bovenste gedeelte van de hakama) is het eerste wat anderen zien als je hem aantrekt.
Deze moet strak en kreukvrij zijn. Leg de gevouwen hakama weer plat, maar nu met de tailleband boven. Gebruik opnieuw je stoomstrijkijzer. Hou de stoomkop op 3 cm afstand.
Werk van links naar rechts. De band is ongeveer 8 tot 10 cm breed.
Zorg dat je de randen meeneemt. Als je een strijkplank gebruikt, leg dan een dunne katoenen doek tussen de band en de hittebron. Dit voorkomt glansvlekken. Zoals je ook leert hoe je een Jo staf correct vasthoudt, is aandacht voor detail essentieel.
Na het stomen laat je de band even afkoelen voordat je de hakama weer opvouwt of ophangt. Veelgemaakte fout: Te snel gaan. De stof van de tailleband is dikker dan de rest. Neem de tijd (minimaal 1 minuut per kant) zodat de vezels zich kunnen ontspannen.
Stap 5: Opbergen en onderhoud
Je hakama is nu gestoomd en gevouwen. Hoe berg je hem op zodat hij klaar is voor de volgende training? Leg het gevouwen pakketje in een ademende tas of op een plank.
Geen plastic tas, want dat werkt schimmel in de hand. In de meeste Nederlandse dojo's wordt de hakama in de tas bewaard, maar vergeet ook niet de juiste omgangsvormen in de dojo toe te passen wanneer je de mat betreedt.
Was je hakama alleen als het echt nodig is. Te veel wassen slijt de stof en vervaagt de kleur.
Voor intensief gebruik (3x per week trainen) is één wasbeurt per maand voldoende. Gebruik een speciaal wasmiddel voor donkere kleding om verkleuring tegen te gaan. Veelgemaakte fout: De hakama op een hanger ophangen zonder steun.
De zwaarte van de stof trekt de tailleband uit model. Leg hem altijd plat of gebruik een brede, vulling hanger.
Verificatie-checklist
Voordat je de hakama weer in de tas stopt, loop je deze punten na. Zo weet je zeker dat je klaar bent.
- Is de stof vrij van pluisjes en stof? (Borstelcontrole)
- Zijn de vouwen in de voor- en achterpanelen scherp en recht?
- Ligt de tailleband volledig vlak zonder kreukels?
- Zijn de zijkanten symmetrisch (gelijke afmetingen)?
- Zijn de banden losjes opgeborgen zonder knopen?
Als je alle vijf de punten met 'ja' kunt beantwoorden, is je hakama klaar voor de volgende training.
Je kunt nu met vertrouwen de dojo inlopen, wetende dat je uitrusting er piekfijn uitziet. Oefening baart kunst; na een paar keer gaat het vanzelf.