Hoe vaak moet ik mijn tatami matten desinfecteren?
Je staat net na een intensieve training. Je voelt de zweetdruppels op je voorhoofd en je lichaam is moe, maar voldaan.
Je kijkt naar je tatami-mat en je hoofd begint meteen te malen. Hoe schoon is die mat eigenlijk? Die ene trainingsmaat had laatst een schimmelinfectie, en je hebt gehoord dat het virus van de griep ook wel 24 uur op oppervlakken kan overleven.
Je wilt natuurlijk niet dat je na een avondje rollen en vallen de volgende dag ziek op bed ligt.
De vraag dringt zich op: hoe vaak moet je die matten nou eigenlijk echt goed desinfecteren? Het antwoord is niet zo simpel als "een keer per week". Het hangt af van hoe intensief je dojo gebruikt wordt, hoeveel zweet er valt en of er misschien iemand met een voetschimmel op de mat heeft gestaan. Maar maak je geen zorgen; met een vast ritme en de juiste spullen kom je een heel eind. Laten we even praktisch kijken hoe je dit het beste kunt aanpakken, zonder dat je er een dagtaak aan hebt.
Wat heb je nodig?
Voordat je begint, is het handig om je spullen bij elkaar te zoeken.
Je wilt niet halverwege ontdekken dat je de verkeerde schoonmaakmiddelen gebruikt. Veel dojo's in Nederland gebruiken specifieke merken die goed werken op judo- en aikidomatten. Denk aan de bekende 'Matachi' of 'Tatami Cleaner' die je bij sportwinkels zoals Fightgearshop of Aiki Supplies kunt kopen.
- Emmer (minimaal 10 liter): Een grote emmer zodat je voldoende schoon water bij je kunt houden.
- Schone dweil of microvezel pad: Gebruik bij voorkeur een dweil die geschikt is voor vloeronderhoud en die niet overmatig slijt.
- Desinfectiemiddel: Kies voor een middel op basis van waterstofperoxide of een chloorvrij desinfectiemiddel (geen bleekwater!). Een fles van 1 liter is vaak genoeg voor een standaard dojo van 80-100 m².
- Handschoenen: Latex of nitril handschoenen om je handen te beschermen tegen het schoonmaakmiddel.
- Schoonmaakborstel (optioneel): Voor de grove viezigheid tussen de naden van de tatami.
Die zijn speciaal ontwikkeld voor kunststof matten en lossen goed op in water. Voor een grondige desinfectiebeurt heb je het volgende bij de hand:
Let op: gebruik nooit agressieve schoonmaakmiddelen zoals bleek of sterke ontvetters. Die beschadigen het vinyl van de mat en maken het oppervlak stroef, wat blessures kan geven bij een val.
Stap 1: De basisvoorbereiding
Voordat je de vloeistof eroverheen gooit, moet je de mat eerst stofvrij maken.
Tijdens een training dwarrelen er allerlei kleine haartjes, huidschilfers en stofdeeltjes die vastplakken als je water gebruikt. Als je die niet weghaalt, maak je eigenlijk een modderpoel.
- Haal alle losse spullen van de mat: banden, scheenbeschermers en eventuele attributen zoals jo's of bokken. Je wilt een leeg vlak.
- Stofzuig de mat grondig. Gebruik een stofzuiger met een zacht mondstuk zodat je de structuur van de mat niet kapot trekt. Doe dit bij voorkeur elke dag na de training, dat scheelt je enorm veel werk bij de grote beurt.
- Check specifiek de hoeken en randen. Daar verzamelt zich vaak het meeste zand en vuil.
Zo pak je dit aan: Veelgemaakte fout: Direct gaan dweilen zonder te stofzuigen. Dit zorgt ervoor dat je het vuil over de mat verspreidt in plaats van dat je het verwijdert. Je krijgt dan strepen en het voelt plakkerig aan.
Stap 2: De juiste verhouding en mix
Hier gaat het nog wel eens mis. Te veel middel is niet beter; het kan residu achterlaten dat de mat glad maakt.
Te weinig werkt niet goed. De meeste professionele middelen voor vechtsportmatten zijn geconcentreerd. De instructies op de fles van merken zoals 'Tatami Clean' of 'Matachi' zijn leidend, maar over het algemeen geldt:
- Meet ongeveer 50 ml tot 100 ml schoonmaakmiddel af per emmer van 10 liter warm water (ongeveer 40°C). Dit is ongeveer een scheutje van 4 tot 8 centimeter uit de fles.
- Roer het water even goed door zodat het middel volledig opgelost is. Je wilt geen onverdunde plekken op je mat.
- Laat het even 2 minuten intrekken (niet op de mat natuurlijk, gewoon in de emmer).
Voor een standaard desinfectiebeurt: Tip: Als je een gevoelige huid hebt of in een dojo met weinig ventilatie traint, kies dan voor een geurloos desinfectiemiddel. Vergeet ook niet om regelmatig je vergeelde witte band weer stralend wit te maken voor een frisse uitstraling op de mat.
De meeste aikidoka's waarderen een frisse mat zonder chemische luchtjes.
Stap 3: De daadwerlijke desinfectie
Nu komt het belangrijkste gedeelte. Je wilt dat het middel de tijd krijgt om zijn werk te doen. Desinfecteren is niet alleen schoonmaken; het is het doden van bacteriën en schimmels.
Snel even eroverheen wrijven helpt niet. Volg deze stappen:
- Dompel je dweil of pad onder in de emmer en wring deze goed uit. De mat moet vochtig worden, maar niet doorweekt. Er mag geen plas water op blijven staan.
- Dweil de mat in een rechte lijn. Begin aan de kant en werk naar de andere kant toe. Overlap je banen een beetje (zo'n 10 cm) om strepen te voorkomen.
- Wacht 10 tot 15 minuten. Dit is cruciaal. Laat het middel inwerken. Zet desnoods een timer. Tijdens deze wachttijd mag de mat niet opdrogen; het vochtige oppervlak activeert het desinfectieproces.
- Na de inwerktijd: neem een schone dweil met alleen schoon water (geen middel meer) en haal de mat nog een keer na. Dit verwijdert eventuele chemische resten.
Veelgemaakte fout: De mat direct na het dweilen droogwrijven met een doek. Dit veegt de beschermende laag (het desinfectiemiddel dat nog aan het werken is) weer weg. Laat het op natuurlijke wijze drogen of zet de ventilatie aan.
Stap 4: Het droogproces en ventilatie
Een vochtige tatami is een paradijs voor schimmels. Als je de mat niet goed droogt, heb je binnen de kortste keren een muffe geur en vieze plekken die je er niet meer afkrijgt.
Zeker in Nederland, waar de luchtvochtigheid soms hoog is, is dit een aandachtspunt.
- Goede luchtstroom: Zet ramen en deuren open. Als je een ventilator hebt, zet deze dan aan om de lucht te circuleren. Dit versnelt het droogproces aanzienlijk.
- Tijd: Reken op minimaal 2 tot 4 uur voordat de mat weer volledig droog en beloopbaar is. Plan je schoonmaak dus op een moment dat er geen training is.
- Controle: Voel even met de hand op een verborgen plekje (bijvoorbeeld onder de rand). Als het nog koud en vochtig aanvoelt, is het nog niet droog.
Zorg voor: Veelgemaakte fout: De ramen dichthouden en de verwarming op 25 graden zetten. Dit zorgt voor een broeikaseffect waar schimmels dol op zijn. Gebruik daarnaast de beste desinfecterende sprays voor sportuitrusting en zorg voor frisse lucht, niet alleen warmte.
Stap 5: De frequentie (hoe vaak moet je?
Hier is geen vast antwoord op, maar er zijn richtlijnen die goed werken voor de meeste Aikido- en vechtsportdojo's in Nederland. Je moet een balans vinden tussen hygiëne en de levensduur van je matten. De dagelijkse routine: Elke dag na de training de mat stofzuigen.
Dit kost maar 10 minuten bij een groep van 15 man en het houdt 80% van het vuil tegen.
De wekelijkse desinfectie: Als je 4 tot 5 keer per week traint met wisselende groepen, is eenmaal per week grondig dweilen met desinfectiemiddel de norm. Dit doodt de opgebouwde bacteriën van de week.
De intensieve maandbeurt: Eenmaal per maand (of na een groot evenement/toernooi) kun je een 'grondige wasbeurt' doen. Hierbij gebruik je iets meer middel en neem je echt alle hoeken en randen mee. Als je merkt dat de mat stroef aanvoelt door ingewreven zweet, kun je een speciale 'mat-shampoo' gebruiken die het vuil losweekt zonder de structuur aan te tasten. Uitzondering: Als je merkt dat iemand met een voetschimmel heeft getraind, of als er iemand ziek is geweest op de mat (braaksel/bloed), desinfecteer je meteen die plek en de directe omgeving met een hogere concentratie of een speciaal middel tegen virussen.
Verificatie-checklist
Is je mat schoon en veilig? Loop deze lijst even na voordat je de dojo weer openstelt. En nu je toch bezig bent met onderhoud: je verbleekte zwarte hakama weer diepzwart maken is ook zo'n klusje dat je uitrusting weer als nieuw laat ogen.
- ✓ Is de mat volledig stofvrij? (Geen zandkorrels voelbaar)
- ✓ Zijn er geen plasjes water of natte plekken meer?
- ✓ Voelt de mat droog en niet plakkerig aan?
- ✓ Is de ruimte goed geventileerd en is de muffe geur weg?
- ✓ Zijn de randen en hoeken meegenomen?
- ✓ Zijn alle schoonmaakspullen schoon opgeborgen (zodat ze niet in de volgende emmer viezigheid brengen)?
Als je hier 'ja' op kunt antwoorden, ben je klaar. Je kunt met een gerust hart de volgende training beginnen. Veel plezier met trainen!