Wat is de betekenis van 'Dojo Cho' en 'Shihan'?

Remco van der Berg

Aikido trainer en sportjournalist

Je stapt de dojo binnen en hoort termen als ‘Dojo Cho’ en ‘Shihan’ voorbijkomen.

Misschien voelt het een beetje mysterieus, alsof het om een geheime code gaat. In de wereld van Aikido en vechtsporten in Nederland hebben deze titels echter een hele concrete betekenis. Ze staan voor verantwoordelijkheid, kennis en een diepe verbinding met de Japanse traditie. Laten we deze termen samen ontmaskeren, zodat je precies weet wat er bedoeld wordt wanneer iemand deze titel draagt.

Letterlijke vertaling

Een Dojo Cho is letterlijk de ‘hoofd van de dojo’. In Nederlandse vechtsportclubs, zoals Aikido-scholen, is dit de persoon die de dagelijkse leiding heeft.

Verantwoordelijkheden in de dojo

Denk niet alleen aan de leraar die de les geeft, maar aan degene die verantwoordelijk is voor het hele reilen en zeilen van de school.

De term ‘Dojo Cho’ komt uit het Japans. ‘Dojo’ betekent trainingsruimte en ‘Cho’ betekent hoofd of leider. Samen vormen ze de titel voor de persoon die de dojo leidt. In Nederlandse Aikido-verenigingen zie je deze titel vaak terug bij de leraar die de school heeft opgericht of die de hoogste graad in de organisatie heeft.

De Dojo Cho heeft een flinke takenpakket. Het gaat verder dan alleen lesgeven.

Zo regelt hij of zij de financiële zaken, zoals de contributie en de huur van de trainingsruimte. Ook bepaalt de Dojo Cho het trainingsrooster en zorgt hij of zij voor een veilige omgeving. In Aikido-scholen in Nederland zie je dat de Dojo Cho vaak ook de contactpersoon is voor de Aikikai Foundation in Japan.

Meester-leraar

Kortom: de Dojo Cho is het hart van de dojo. Een Shihan is een meester-leraar.

In de wereld van Aikido is dit een titel die respect afdwingt. Het is niet zomaar een leerling die al lang traint; een Shihan heeft een diepgaande kennis van de technieken en de filosofie achter de vechtkunst.

Voorwaarden voor de titel

Wanneer je een Shihan tegenkomt, weet je dat je te maken hebt met iemand die jarenlang intensief heeft getraind.

Een Shihan kan de technieken niet alleen perfect uitvoeren, maar kan deze ook op een heldere manier overbrengen op anderen. In Nederlandse Aikido-lessen zie je een Shihan vaak optreden als gastdocent of als de hoofdleraar van een grote vereniging. De titel Shihan wordt niet zomaar gegeven. Binnen de Aikikai wordt de titel Shihan vaak toegekend vanaf de 6e Dan.

Dit is een formele erkenning door de Hombu Dojo in Tokyo. In Nederland betekent dit dat een leraar eerst jarenlang heeft getraind, examens heeft afgelegd en zijn of haar waarde heeft bewezen in de dojo.

Het is een erkenning van vakmanschap. Hoewel deze termen allemaal te maken hebben met leraarschap, is het goed om te weten waarom het verkeerd gebruiken van Japanse termen respectloos kan zijn, aangezien er duidelijke verschillen zijn.

Sensei (leraar)

Het is handig om ze uit elkaar te houden, zodat je precies weet wie je aanspreekt. De term ‘Sensei’ is de meest voorkomende titel in de dojo. Het betekent letterlijk ‘leraar’ of ‘degene die voorgaat’.

In Nederlandse Aikido-scholen spreek je iedere leraar aan met ‘Sensei’. Of het nu gaat om een beginner of een ervaren leraar, de titel toont respect.

Soke (hoofd van de stijl)

Je gebruikt deze titel tijdens de les, bij het buigen en wanneer je een vraag stelt. De titel ‘Soke’ is zeldzamer en betekent ‘hoofd van de stijl’ of ‘erfgenaam’. Een Soke is de persoon die een bepaalde vechtkunst-stijl heeft opgericht of die de lijn van de stijl voortzet.

In de Aikido-wereld is deze titel niet standaard. Binnen de Aikikai-organisatie is de Doshu (de zoon van de stichter Ueshiba) het hoofd, maar een Soke zie je meer in andere traditionele Japanse vechtkunsten.

In Nederland kom je de term Soke sporadisch tegen, vaak in specifieke stijlgroepen. De weg naar een titel als Dojo Cho of Shihan verloopt via een strikt protocol.

Het is niet iets wat je zelf kunt claimen; het wordt je toegekend.

Aanbeveling vanuit Hombu Dojo

Voor de titel Shihan is een aanbeveling vanuit de Hombu Dojo in Tokyo essentieel. De Hombu Dojo is het wereldwijde hoofdkwartier van de Aikikai. In Nederland wordt een leraar voorgedragen door zijn of haar eigen leraar, vaak een gevestigde Shihan of Dojo Cho. De Hombu Dojo beoordeelt de technische kennis en de bijdrage aan de verspreiding van Aikido.

Wanneer de titel wordt toegekend, ontvangt de leraar een certificaat. Dit document is een officiële erkenning, soms gepaard gaand met de keuze voor het dragen van een witte hakama.

Certificering

In Nederland betekent dit dat de leraar nu de titel mag voeren en lessen mag geven op een hoger niveau.

Voor de titel Dojo Cho is er geen officieel certificaat van de Hombu Dojo, maar is het een formele rol binnen de vereniging of stichting. De leraar moet zich houden aan de regels van de Aikikai en de Nederlandse vechtsportbonden. In de dojo draait het om respect.

Het correct gebruiken van titels is onderdeel van de dojo-etiquette en tradities, oftewel ‘reigi’. Het toont waardering voor de leerling en de traditie.

Op de mat spreek je iedereen aan met de juiste titel. Een Shihan spreek je aan als ‘Shihan [achternaam]’ of simpelweg ‘Shihan’. Een Dojo Cho spreek je aan als ‘Sensei’ of ‘Dojo Cho’, afhankelijk van de situatie.

Aanspreken op de mat

Een beginner spreek je aan met ‘[achternaam]-san’ of ‘Sensei’ als hij of zij de les geeft.

Gebruik nooit alleen de voornaam, tenzij dit expliciet is gevraagd. Bij het buigen (Rei) toon je respect.

Buigen (Rei)

Aan het begin en einde van de les buig je naar het altaar (Kamiza) en naar de leraar.

Wanneer je als leerling een Shihan of Dojo Cho ontmoet, buig je dieper dan wanneer je een medeleerling ontmoet. Een grotere buiging toont meer respect. In Nederlandse dojo’s is het gebruikelijk om op de mat te blijven zitten wanneer een Shihan binnenkomt, tenzij je wordt gevraagd op te staan. Deze kleine gebaren bevestigen de hiërarchie en de sfeer van wederzijds respect.