De symboliek van de 7 plooien in de Hakama
Een hakama is veel meer dan een stuk traditionele kleding; het is een verlengstuk van je training en een stille getuige van je ontwikkeling.
Als aikido-beoefenaar in Nederland draag je deze bijzondere broek niet zomaar. Het dragen van een hakama markeert een fase waarin techniek en karakter samenvloeien. De zeven plooien die in de stof liggen genaaid, vormen daarbij een kompas.
Ze vertellen een verhaal over moed, rechtvaardigheid en eer. In dit artikel duiken we in de rijke symboliek achter deze vouwen, speciaal voor jou als vechtsportliefhebber hier in Nederland.
Wat is een Hakama in de Japanse krijgskunsten?
Oorsprong van het kledingstuk, Praktisch nut voor samurai
Een hakama is een traditionele Japanse broek die gedragen wordt over de dogi (het pak).
Oorspronkelijk was het een kledingstuk voor de samoerai. Het werd gedragen over de katana (het zwaard) om de bewegingsvrijheid te vergroten en de benen te beschermen.
In de huidige krijgskunsten, zoals aikido, is de hakama vooral een symbool van voortgang. In Nederlandse dojo’s zie je ze vaak bij leerlingen die hun eerste Dan (zwarte band) hebben behaald, hoewel sommige scholen ze al eerder toestaan. Het praktische nut blijft bestaan. De wijde pijpen zorgen ervoor dat je benen soepel kunnen bewegen tijdens het uitvoeren van kata (vormen) en werpende technieken.
De stof is stevig, meestal katoen of een mix, en gaat jarenlang mee.
"De hakama vouwen is net zo belangrijk als het dragen ervan; het is een meditatie op zich."
Een goede hakama voor aikido kost in Nederland tussen de €120 en €200, afhankelijk van de kwaliteit van de stof en de afwerking. Merken als Adidas, Mizuno of gespecialiseerde aikido-winkels leveren modellen die specifiek zijn afgestemd op de bewegingen van deze vechtsport. De plooien (of vouwen) in de hakama zijn niet zomaar decoratief.
Ze worden zorgvuldig gevouwen en vastgezet, zodat ze tijdens het trainen hun vorm behouden. In de filosofie van O-Sensei Morihei Ueshiba, de grondlegger van aikido, hebben deze zeven plooien een diepe betekenis die samenhangt met de principes van het Bushido (de weg van de krijger).
De betekenis van de 7 plooien volgens O-Sensei
5 plooien voor, 2 plooien achter
De indeling van de zeven plooien is logisch en symbolisch. Aan de voorkant van de hakama zitten vijf plooien, en aan de achterkant twee.
In de visie van O-Sensei staan deze voor de zeven deugden van de krijger, maar ook voor de elementen van de natuur en het universum. De vijf voorkanten representeren de aarde, water, vuur, wind en lucht (of leegte), terwijl de twee achterste plooien vaak worden geassocieerd met het spirituele aspect of de eenheid van lichaam en geest.
Wanneer je in de dojo staat, met je hakama aangetrokken en je obi (gordel) strak vastgeknoopt, herinneren deze vouwen je eraan dat aikido niet alleen een fysieke strijd is, maar een pad van morele ontwikkeling. In Nederlandse aikido-verenigingen wordt deze symboliek vaak uitgelegd tijdens de eerste keer dat een leerling een hakama krijgt. Het is een moment van respect voor de traditie. De zeven plooien samen vormen een geheel dat stabiliteit en beweging combineert.
Net zoals in aikido, waar je vasthoudt terwijl je beweegt, houden de plooien de stof op zijn plaats terwijl je draait en buigt.
Hieronder bespreken we de specifieke deugden die aan elke plooi zijn toegekend.
Yuki (Moed) en Jin (Menselijkheid)
De eerste twee deugden, Toepassing op de mat
De eerste twee plooien aan de voorkant van de hakama staan voor Yuki (moed) en Jin (menselijkheid). Yuki is de moed om te handelen, om technieken uit te voeren zonder aarzeling.
In aikido betekent dit niet agressief zijn, maar met overtuiging je centrum bewaren wanneer je wordt aangevallen.
Het is de moed om je kwetsbaar op te stellen en toch stand te houden. Jin, of menselijkheid, is de basis van elke vechtsport in Nederland. Het gaat om mededogen en respect voor je partner.
- Yuki (Moed): Sta stevig in je houding (kamae) en vertrouw op je beweging.
- Jin (Menselijkheid): Voel de weerstand van je partner en pas je kracht daarop aan.
Tijdens het trainen op de mat (tatami) betekent dit dat je je techniek aanpast zodat je partner geen blessures oploopt. Je oefent samen, niet tegen elkaar.
Een aikido-beoefenaar met een hakama draagt de verantwoordelijkheid om zijn techniek met zachtheid uit te voeren. Deze eerste twee plooien herinneren je eraan dat moed zonder mededogen leidt tot wreedheid, en mededogen zonder moed leidt tot passiviteit. In de dojo’s van Nederland, van Amsterdam tot Eindhoven, is dit een kernwaarde die wordt doorgegeven van leraar op leerling.
Gi (Rechtvaardigheid) en Rei (Etiquette)
Respect voor de partner, Eerlijk handelen
De derde en vierde plooien aan de voorkant staan voor Gi (rechtvaardigheid) en Rei (etiquette).
Gi betekent dat je het juiste doet, zelfs als niemand kijkt. In de praktijk van aikido betekent dit eerlijk zijn in je techniek. Je gebruikt geen verborgen kracht of oneerlijke trucs. Je partner moet kunnen vertrouwen op jouw intentie.
Rei is de beleefdheid en het respect die de krijgskunst definiëren. In elke Japanse vechtsport, en zeker in aikido, begint en eindigt elke training met een buiging (rei).
Wanneer je een hakama aantrekt, laat je zien dat je deze codes serieus neemt.
De etiquette zit verweven in de plooien van de stof. Op de mat betekent de juiste dojo etiquette dat je je partner helpt om op te staan na een worp, en dat je je instructeur respecteert. Het is een wederzijds begrip.
In Nederlandse dojo’s is de sfeer vaak informeel maar de discipline streng. De hakama is hier een visuele herinnering aan deze normen.
Makoto (Eerlijkheid), Chugi (Loyaliteit) en Meiyo (Eer)
De laatste drie plooien, Integratie in het dagelijks leven
De laatste drie plooien van de traditionele hakama (de vijfde voorkant en de twee achterste) symboliseren Makoto (eerlijkheid), Chugi (loyaliteit) en Meiyo (eer).
Makoto gaat over de zuiverheid van intentie. Het betekent dat je handelen en woorden overeenkomen.
In de vechtsport is het essentieel dat je techniek eerlijk is en direct. Chugi verwijst naar loyaliteit aan je dojo, je leraar en de principes van de krijgskunst. In Nederland waar individualisme vaak wordt gestimuleerd, is dit een waardevolle les. Het gaat om toewijding aan een gemeenschappelijk doel: de weg naar de zwarte band, de verbetering van jezelf en je medestudenten.
Meiyo, of eer, is de kroon op de ontwikkeling. Het gaat niet om trots, maar om een gevoel van waardigheid dat voortkomt uit het naleven van de deugden.
"De hakama is een spiegel van je karakter; elke plooi vertelt een deel van je verhaal."
Wanneer je een hakama draagt, draag je deze eer zichtbaar uit. Om deze deugden te integreren in het dagelijks leven, hoef je geen samoerai te zijn. Gebruik de principes van Makoto en Chugi in je werk of studie.
Wees eerlijk in je afspraken en loyaal aan je waarden. De training op de mat wordt dan een oefening voor het leven.
Praktische tips voor het dragen en onderhouden
Prijsindicaties en keuze in Nederland
Als je overweegt om een hakama aan te schaffen, zijn er een paar dingen om rekening mee te houden. Ten eerste de maat.
Hakama’s zijn vaak one-size (met een verstelbare taille) of verkrijgbaar in specifieke maten (S, M, L, XL).
- Budget (€80 - €120): Basis katoen, geschikt voor beginners die al vroeg een hakama dragen.
- Middenklasse (€120 - €180): Stevig katoen of polyester/katoen mix, duurzaam voor intensief gebruik.
- Topklasse (€180+): Traditioneel geweven stof, vaak met handgenaaide plooien en verstevigde knieën.
Een goede pasvorm is cruciaal voor de uitstraling en het comfort. De stof moet soepel vallen maar niet te dun zijn. In Nederland kun je terecht bij gespecialiseerde winkels zoals Aiki-Shop of online leveranciers die zich richten op Japanse vechtsporten. De prijzen variëren:
Het onderhoud van je hakama is net als de training een ritueel. Vouw de hakama na elke training op en bewaar hem plat.
Wassen op lage temperatuur (30 graden) voorkomt krimpen. De plooien strijk je voorzichtig, eventueel met een speciale hakama-strijkijzer of met de hand, om hun scherpte te behouden. Tip voor de beginner: oefen het aantrekken van de hakama met behulp van een senior. Het op de juiste manier vastknopen van de veters en het positioneren van de plooien vergt oefening.
Een onjuist gedragen hakama kan de beweging belemmeren, terwijl een goed gedragen hakama je stabiliteit geeft.
De symboliek van de zeven plooien maakt de hakama tot meer dan kleding. Het is een dagelijks instrument voor bewustzijn. Of je nu net begint met aikido of al jaren traint, elke keer als je de plooien gladstrijkt, herinner je jezelf aan de zeven deugden die je pad begeleiden.