Geen rekening houden met de etiquette tijdens de ceremonie
Een examen in de dojo is meer dan alleen technieken laten zien. Het is een ceremonie waar respect, discipline en traditie centraal staan. Veel beginners denken dat het vooral om de fysieke prestatie gaat, maar de manier waarop je je gedraagt – je etiquette – is minstens zo belangrijk.
Als je de regels negeert, laat je zien dat je de cultuur van de vechtsport niet begrijpt.
Dat kan flink wat punten kosten, of erger: een uitstel van je promotie.
Het belang van Rei (buigen) tijdens de ceremonie
Rei, oftewel buigen, is de hoeksteen van elke dojo-ervaring. Het is niet zomaar een hoofdknikje; het is een fysieke uiting van respect.
Tijdens een examen of een graduatieceremonie is dit belangrijker dan ooit. Je buigt niet alleen om beleefd te zijn, maar om de ruimte, de leraar en de andere beoefenaars te eren. De shomen is de voorzijde van de dojo, vaak met een altaar (kamidana) of een foto van de stichter. Bij binnenkomst en verlaten van de mat buig je altijd richting de shomen.
Buigen naar de Shomen
Doe dit met een stabiele, rechte houding. Handen langs de zij, ogen naar voren.
Een te snelle buiging wordt gezien als onoplettendheid. Neem de tijd; het is een moment van concentratie.
Buigen naar de examinatoren
Na de shomen buig je naar de examinatoren en de leraar. Dit doe je altijd staand, tenzij anders gevraagd. De buiging is dieper dan een normaal groetje – ongeveer 30 graden.
Je handen blijven langs je lichaam, of vouwen voor je als je zit. Kijk niet naar de grond, maar houd een ontspannen blik voor je. Een correcte Rei laat zien dat je de hiërarchie begrijpt en waardeert.
Veelgemaakte fouten bij het betreden van de tatami
De tatami is de heilige ruimte. Je betreedt hem niet zomaar.
Veel beginners maken hier fouten zonder het door te hebben, wat direct opvalt tijdens een examen. Een verkeerde entree kan de toon zetten voor de rest van de ceremonie. Dit is de klassieke fout.
Schoenen op de mat
Schoenen, sokken of slippers horen nooit op de tatami. Altijd uit, en netjes naast de mat plaatsen, met de neuzen naar de rand.
Doe dit voordat je de mat betreedt. In sommige dojo's mag je sokken aanhouden, maar check dit altijd van tevoren. Tijdens een examen loop je op blote voeten of in speciale tabi-sokken. Je stapt niet zomaar de mat op.
Verkeerde manier van oplopen
Doe je linkervoet eerst op de mat, gevolgd door de rechter. Dit wordt geassocieerd met respect en voorzichtigheid.
Loop niet over de randen van de mat – dat is onbeschoft. Gebruik de ingang aan de zijkant, niet de hoofdingang tenzij je wordt geroepen. Een tip: oefen dit thuis, zodat het automatisme wordt.
Kledingvoorschriften en uiterlijke verzorging negeren
Je uiterlijk zegt veel over je discipline. Een nette, strakke gi (pak) en een goed geknoopte band (obi) zijn essentieel.
Tijdens een examen letten examinatoren op details. Een slordige uitstraling kan je punten kosten, zelfs als je technisch goed bent. De band moet strak en symmetrisch zitten.
Onjuist geknoopte band
De uiteinden moeten even lang zijn, ongeveer 20-25 cm. Geen knopen die loshangen of scheef zitten.
Als je band vies of versleten is, vervang hem dan. Een nieuwe band kost tussen de €10 en €20, afhankelijk van het merk. Merken als KuSaki of Adidas zijn populair in Nederlandse dojo's.
Sieraden en onverzorgde nagels
Sieraden horen niet thuis op de mat. Zorg dat je professioneel voor de dag komt; een ring, armband of ketting kan namelijk verwondingen veroorzaken.
Doe ze af voordat je de dojo betreedt. Ook nagels moeten kort en schoon zijn.
Lange nagels kunnen anderen bezeren tijdens grepen. Check je tenen en handen – het is een kleine moeite, maar het toont respect voor je partner.
Houding en stilte bewaren tijdens de uitreiking
De uitreiking van je diploma of graad is een formeel moment. Stilte en concentratie zijn cruciaal. Veel mensen vergeten dat de rol van de examinator dit onderdeel is van de ceremonie en gaan praten of bewegen.
Dat is storend en onprofessioneel. Als je in de rij staat om je graad op te halen, blijf stil.
Praten in de rij
Geen grapjes, geen gefluister. Kijk naar voren of naar de grond, afhankelijk van de instructies.
Als je moet wachten, sta je rustig in seiza (geknielde houding). Een onnodig woord kan de aandacht afleiden en je een waarschuwing opleveren. Seiza is de formele zitpositie: op de knieën, voeten plat, billen rustend op de hielen.
Seiza (geknielde houding) correct uitvoeren
Rug recht, handen op de dijen. Tijdens de uitreiking zit je vaak in deze houding.
Doe het niet gehaast. Als je pijn hebt of niet flexibel bent, mag je soms cross-legged zitten, maar vraag dit altijd vooraf. Oefen thuis om de houding vol te houden – 5 tot 10 minuten is een goede start.
De consequenties van slechte etiquette voor je graad
Etiquette is niet vrijblijvend. Als je wilt weten hoe een Aikido examen verloopt, zoals bij de Aikikai of de Nederlandse Aikido Bond, dan telt je gedrag voor een significant deel mee.
Punt aftrek tijdens het examen
Slechte etiquette kan leiden tot directe consequenties, zelfs als je technisch sterk bent.
Examinatoren kunnen punten aftrekken voor fouten zoals verkeerd buigen, slordige kleding of praten tijdens de ceremonie. Dit kan het verschil maken tussen slagen of zakken. In sommige dojo's wordt een specifiek puntenaantal toegekend aan etiquette – bijvoorbeeld 20% van de totaalscore.
Uitstel van de promotie
Een gemiste Rei kan al 1 of 2 punten schelen. Als de fouten ernstig zijn, kan de examencommissie besluiten je promotie uit te stellen.
Je moet dan wachten tot het volgende examenronde, vaak 3 tot 6 maanden later. Dit gebeurt niet snel, maar het komt voor. Voorkom dit door je voor te bereiden: vraag de leraar om feedback op je etiquette, oefen de ceremonies en let op details. Een laatste tip: vraag altijd om hulp als je iets niet weet.
Een ervaren senior lid of je leraar kan je de fijne kneepjes leren.
Respect tonen begint met openstaan voor correctie. Zo bouw je niet alleen een graad op, maar ook een sterke reputatie in de dojo.