Het Aikido gradensysteem: Van je eerste witte band tot de hoogste Dan-graad

Remco van der Berg

Aikido trainer en sportjournalist

Examens & Graden · 2026-02-15 · 7 min leestijd

## De oorsprong van het Kyu en Dan systeem Het Aikido gradensysteem voelt voor beginners soms als een mysterieus ritueel, maar het is eigenlijk best logisch als je de geschiedenis kent. Het hele idee van banden en graden komt niet uit de Aikido-wereld zelf, maar uit het Judo. In 1883 introduceerde Jigoro Kano, de grondlegger van het Judo, het zogenaamde kyu/dan systeem. Hij wilde een gestructureerde manier om de voortgang van zijn leerlingen te meten en te belonen. Dit systeem bleek zo effectief dat het al snel werd overgenomen door andere Japanse vechtkunsten. Toen Morihei Ueshiba, de stichter van Aikido, zijn eigen martial art ontwikkelde, adopteerde hij dit kyu/dan systeem direct. Het was een slimme zet: het bood een duidelijk pad voor beoefenaars en zorgde voor eenheid binnen de verspreide dojo's over de wereld. Dus, als je vandaag een witte band draagt in een Aikido-les in Amsterdam of Utrecht, draag je een stukje historisch erfgoed dat meer dan 140 jaar teruggaat. Het kyu/dan systeem is de ruggengraat van je Aikido-reis.

Jigoro Kano's invloed, Adoptie door Aikido

De kern van het systeem is simpel: je hebt lagere graden (kyu) en hogere graden (dan).

Kyu-graden zijn voor beginners, Dan-graden voor gevorderden. In Aikido begint iedereen als 6e Kyu, de laagste beginnergraad, en werkt toe naar de 1e Kyu. Daarna komt de eerste Dan-graad, de Shodan. Deze structuur geeft je elke keer een nieuw, haalbaar doel.

## Kyu-graden: De weg van de beginner (Mudansha) De eerste fase van je Aikido-reis wordt de kyugraden of de 'Mudansha' fase genoemd. Dit is de periode waarin je de fundamenten leert. In de meeste Aikido-stijlen in Nederland begin je als 6e Kyu. Je examen moet je doen om naar de volgende graad te gaan. Het pad loopt van 6e Kyu naar 5e, 4e, 3e, 2e en uiteindelijk 1e Kyu. Elke stap bouwt verder op de vorige. Het meest zichtbare teken van je voortgang is je band. In de meeste Aikido-stijlen dragen volwassenen tot de zwarte band alleen een witte band. Dus, of je nu net begint als 6e Kyu of al een 2e Kyu bent, je draagt dezelfde kleur. Dit symboliseert dat je nog leert en openstaat voor nieuwe kennis. Voor kinderen is er vaak een systeem met gekleurde banden, zoals geel, oranje en groen, om hun voortgang duidelijker te maken. Voor volwassenen blijft het wit, tot het moment dat je de eerste Dan-graad behaalt.

Volwassenen dragen in de meeste Aikido-stijlen alleen een witte band tot de zwarte band

Het houdt je gemotiveerd en zorgt ervoor dat je technieken stap voor stap perfectioneert. Zonder dit systeem zou trainen wel heel doelloos aanvoelen.

Het examen voor een kyu-graad is meestal een mix van technische kennis en basishouding.

Je moet een aantal basis technieken kunnen demonstreren, zoals de Tai No Henko, Kokyu Ho en verschillende werptechnieken. Ook de houding (Kamae) en de manier van lopen (Tai Sabaki) worden beoordeeld. De examens zijn in de regel niet zwaar of intimiderend, maar bedoeld om je ontwikkeling te meten.

## Het dragen van de Hakama Naast de band is er nog een ander belangrijk kledingstuk in Aikido: de hakama. Dit is de traditionele Japanse broek met brede pijpen en vouwen. Veel beginners vragen zich af: wanneer mag ik dit dragen? De hakama is geen mode-item, maar een teken van respect en ervaring. Het dragen ervan is voorbehouden aan beoefenaars die een bepaald niveau hebben bereikt. In de meeste Aikido-scholen in Nederland mag je een hakama pas dragen vanaf het behalen van je eerste Dan-graad, de Shodan. Sommige scholen staan het ook toe voor 1e Kyu, maar Shodan is de meest gangbare standaard. Het aantrekken van een hakama is een ritueel op zich. Het laat zien dat je de basis onder de knie hebt en klaar bent voor een diepere studie van Aikido.

Betekenis van de 7 plooien, Vanaf welke graad?

Een typisch examen voor een 4e Kyu duurt ongeveer 15 minuten en wordt afgenomen door je eigen leraar. Wil je weten wat er van je verwacht wordt? Bekijk dan de eisen per graad: een overzicht van 6e kyu tot 1e kyu. De hakama heeft zeven vouwen, die elk een symbolische betekenis hebben.

Ze staan voor de zeven deugden van de krijger: beleefdheid, moed, barmhartigheid, eer, oprechtheid, loyaliteit en zelfbeheersing. Het is een prachtige herinnering aan de morele code die achter de vechtkunst schuilgaat. De hakama is over het algemeen donkerblauw of zwart.

Een goede kwaliteit hakama voor beginners kost tussen de €80 en €150, afhankelijk van de stof (katoen of polyester).

## Dan-graden: De gevorderde beoefenaar (Yudansha) Als je de 1e Kyu hebt behaald, sta je aan de poort van het 'zwarte band' niveau. De Dan-graden zijn voor de serieuze beoefenaar, de Yudansha. De eerste Dan-graad, Shodan, betekent niet dat je een expert bent. Integendeel, in de Aikido-filosofie markeert Shodan pas het echte begin van je beoefening. Het is het moment waarop je de basis onder de knie hebt en klaar bent voor verdere verdieping. De Dan-graden lopen van Shodan (1e Dan) tot Jūdan (10e Dan). De weg ernaartoe is lang en vereist toewijding. In de meeste Aikido-stijlen, zoals de Aikikai-stijl die in Nederland veel beoefend wordt, worden technische examens afgenomen tot en met de 4e Dan. Dit betekent dat je voor de eerste vier Dan-graden een fysiek examen moet doen waarin je technieken demonstreert.

Shodan (1e Dan) als nieuw begin, Technische examens tot 4e Dan

Het is een investering die je pas doet als je de eerste Dan-graad hebt behaald. Een Shodan-examen is een significant moment.

Het duurt vaak 30 tot 45 minuten en is intensief. Je moet een breed scala aan technieken tonen, waaronder staande technieken (Tachi Waza), zittende technieken (Suwari Waza) en de bewapende vormen (Buki Waza) met stok (Jo) en zwaard (Bokken).

De examinatoren letten op je technische precisie, je houding (Zanshin) en je vermogen om de principes van Aikido toe te passen. Na Shodan volgen Nidan (2e Dan), Sandan (3e Dan) en Yondan (4e Dan). Elk examen bouwt verder op het vorige en vraagt om meer diepgang en vloeiendheid. De hoogste actieve graad die momenteel door de Aikikai Foundation wordt uitgereikt, is de 8e Dan.

## Hogere Dan-graden en erepromoties Na de 4e Dan verandert het promotieproces fundamenteel. Technische examens zoals je die kent van de lagere graden worden niet meer afgenomen. De weg naar hogere Dan-graden (5e Dan en hoger) is gebaseerd op verdienste, bijdrage aan de gemeenschap en diepgaand begrip van de principes van Aikido. Dit systeem wordt 'suisen' genoemd, wat 'aanbeveling' betekent. De promotie gebeurt op basis van aanbevelingen van je leraar en de organisatie. Het is een erkenning van je levenslange toewijding aan Aikido, niet alleen als beoefenaar, maar ook als leraar en ambassadeur van de kunst. De graden worden uitgereikt tijdens speciale ceremonies, vaak tijdens grote seminars of de jaarlijkse grading van de Aikikai Foundation in Japan.

5e Dan en hoger, Aanbevelingen (Suisen)

Er zijn historische figuren geweest die hogere graden hebben gekregen, maar de 8e Dan is het hoogste wat een levend persoon kan bereiken. Het begrijpen van het verschil tussen Kyu- en Dan-graden is essentieel, want het behalen van een hoge Dan-graad is een levenswerk.

Het getuigt van een diep begrip van de principes van Aikido, niet alleen in techniek, maar ook in filosofie en toepassing in het dagelijks leven. Benieuwd naar wat de hoogst haalbare graad in Aikido is?

In Nederland zijn er slechts een handvol beoefenaars met een 7e of 8e Dan. Het is een teken van uitzonderlijke verdienste.

## Praktische tips voor je Aikido-reis Nu je weet hoe het gradensysteem werkt, hier een paar concrete tips voor je reis door de kyugraden en Dan-graden.

Focus op de basics. Maak je niet druk om de zwarte band. Concentreer je op de technieken van je huidige graad. Een sterke basis is essentieel voor alles wat volgt.
Regelmatig trainen. De meeste dojo's in Nederland bieden lessen aan voor €50 tot €80 per maand. Probeer minimaal twee tot drie keer per week te trainen om vorderingen te maken.
Investeer in goede uitrusting. Een Aikido-gi (pak) kost tussen de €60 en €120. Kies voor een stevig, katoenen pak dat comfortabel zit. Je band koop je voor ongeveer €15.
Wees geduldig. Het duurt gemiddeld 3 tot 4 jaar om de eerste Dan-graad (Shodan) te behalen. Het is een marathon, geen sprint. Geniet van elke training en elke kleine verbetering.
Stel vragen. Je leraar is je beste bron. Aarzel niet om om uitleg te vragen over technieken of de filosofie achter Aikido. Een goede dojo is een gemeenschap waar je je welkom voelt.

Het Aikido gradensysteem is een prachtig kompas voor je beoefening. Het geeft richting, houdt je gemotiveerd en zorgt ervoor dat je stap voor stap groeit, zowel in techniek als als persoon. Dus trek je pak aan, vouw je hakama met zorg en geniet van de reis.