Moet ik Japans kunnen spreken om Aikido te begrijpen?

Remco van der Berg

Aikido trainer en sportjournalist

Stel je voor: je loopt voor het eerst een dojo binnen, de geur van tatami-matten hangt in de lucht, iedereen buigt diep en roept woorden die je nog nooit hebt gehoord.

Je hoofd zit vol vragen, maar de grootste is vaak: “Moet ik Japans kunnen spreken om Aikido te begrijpen?” Het antwoord is gelukkig heel eenvoudig: nee, je hoeft geen woord Japans te spreken om Aikido te beoefenen. Toch is de Japanse taal onlosmakelijk verbonden met de sport. Het zorgt voor een sfeer van traditie, eenheid en respect. In dit artikel leggen we precies uit hoe dat werkt, welke woorden je nodig hebt en hoe snel je ze leert.

Geen zorgen, je bent niet de enige die zich afvraagt wat al die termen betekenen. In bijna elke Aikido-dojo in Nederland hoor je Japans.

Waarom Japans behouden blijft

Dat is geen toeval, maar een bewuste keuze. Waarom blijft deze taal behouden?

Omdat Aikido een Japanse krijgskunst is en de terminologie de technieken en principes nauwkeurig beschrijft. Het zorgt ervoor dat iedereen ter wereld, ongeacht zijn of haar moedertaal, dezelfde instructies krijgt. Stel je voor dat iedere instructeur zijn eigen Nederlandse woorden zou verzinnen – chaos!

Commando’s van de leraar

De Japanse termen bieden een internationale standaard. Of je nu in Amsterdam, Tokyo of New York traint, de commando’s zijn hetzelfde.

De Japanse taal is de ruggengraat van de dojo-cultuur. Het helpt om de aandacht te richten en een gevoel van eenheid te creëren. Wanneer de leraar roept “Shomen ni rei!” buigt iedereen tegelijkertijd.

Dat voelt niet alleen formeel, het verbindt. De taal is een stukje levende geschiedenis.

Je raakt niet alleen je lichaam kwijt in de beweging, maar ook even de taalbarrière. De meeste instructies zijn simpel en direct.

Ichi, Ni, San, Shi, Go

Een leraar roept “Yame” (stop), “Kamae” (houding aannemen) of “Hajime” (begin). Je hoeft niet na te denken over de vertaling; je reageert op het ritme en de klank.

Na een paar lessen weet je precies wat er bedoeld wordt, zonder dat je erbij stilstaat. De woorden worden onderdeel van je spiergeheugen. Zo blijft de focus op de beweging, niet op de taal. Een warming-up is onmisbaar, en in Aikido tel je vaak in het Japans. Waarom?

Uitspraak en ritme

Omdat het ritme en concentratie bevordert. Iedereen telt mee, waardoor de groep synchroon beweegt.

Het voelt als een groepsmeditatie. De cijfers zijn makkelijk te leren en klinken vaak krachtiger dan hun Nederlandse tegenhangers.

De eerste vijf cijfers zijn het belangrijkst: Ichi (1), Ni (2), San (3), Shi (4) en Go (5). In de dojo hoor je deze het meest. Ze worden vaak herhaald tot tien of twintig, maar de basis ligt hier.

De uitspraak is helder: “Ee-tsjie”, “Nee”, “Sahn”, “Shi” (let op: niet “see”), en “Goh”. Het ritme is net zo belangrijk als de uitspraak.

Kamae (basishouding)

De teller roept de cijfers met een vaste cadans, zodat iedereen op hetzelfde moment strekt of buigt. Probeer het maar: “Ichi… Ni… San… Shi… Go…” – je voelt meteen de flow. Geen paniek als het niet perfect is; de bedoeling is samenwerking, geen examen.

Elke techniek en houding in Aikido heeft een Japanse naam. Deze namen zijn beschrijvend en helpen je de beweging te visualiseren.

Nage (werper) en Uke (valler)

Hoewel je ze niet uit je hoofd hoeft te leren voordat je begint, is het handig om ze langzaam te ontdekken. Ze geven je een gevoel van thuiskomen in de dojo.

Kamae is de basishouding. Het is je startpositie, stabiel en alert.

Aanvallen: Shomen uchi en Yokomen uchi

Je voeten staan op schouderbreedte, knieën licht gebogen, armen ontspannen voor je uit. De naam helpt je herinneren: “kamae” betekent letterlijk “houding aannemen”. Een eenvoudig woord met een groot effect. In Aikido zijn er twee rollen: nage (degene die de techniek uitvoert, de werper) en uke (degene die de aanval ontvangt, de valler).

Deze termen hoor je constant. Ze zijn essentieel voor het begrijpen van de dynamiek.

Nage leidt de beweging, uke volgt en valt veilig. Het is een samenwerking, geen gevecht.

De meest voorkomende aanval is shomen uchi, een slag recht van voren. Yokomen uchi is een slag van opzij, richting het hoofd. Deze aanvallen zijn gestandaardiseerd, zodat iedereen weet wat er komt.

Onegaishimasu

De Japanse namen helpen om de richting en techniek duidelijk te maken. Zo blijft het veilig en voorspelbaar.

Respect is de hoeksteen van Aikido. Dat uit zich in speciale groeten en rituelen. Hoewel je geen Japans hoeft te spreken, leer je snel een paar kernwoorden.

Arigato gozaimashita

Deze woorden drukken waardering uit en houden de sfeer serieus maar vriendelijk.

“Onegaishimasu” betekent zoiets als “ik vraag je om hulp” of “laten we beginnen”. Het wordt gebruikt bij het starten van een training of een oefening.

Buigen voor de kamiza

Het is een vriendelijk verzoek, geen bevel. Je zegt het tegen je partner en de leraar.

Na een paar keer voelt het als een tweede natuur. Dit is een hartelijk “dank je wel” aan het eind van de les. Het toont dankbaarheid naar je partner en leraar. In Nederlandse dojo’s hoor je vaak ook “dank je” tussendoor, maar “arigato gozaimashita” blijft de formele afsluiter.

Het voelt goed om het te zeggen, alsof je de training officieel afsluit. De kamiza is de ereplaats in de dojo, vaak met een altaar of een foto van de stichter.

Voordat je de mat opstapt, buig je richting de kamiza. Dit is een teken van respect voor de traditie en de ruimte.

Spelenderwijs leren

Je hoeft niet te buigen voor personen, maar wel voor de plek zelf. Het is een stil moment van concentratie. Veel beginners vragen zich af waarom buigen voor een portret nodig is, maar je hoeft gelukkig geen hele woordenschat te stampen.

Dat valt reuze mee. De meeste woorden leer je spelenderwijs, terwijl je gewoon aan het trainen bent.

Spiekbriefjes

Na een paar weken ken je de belangrijkste termen zonder er moeite voor te doen. Je leert de woorden door ze te horen en te gebruiken. De leraar herhaalt ze, je mede-cursisten gebruiken ze en jij past ze toe.

Het is net als fietsen: je doet het en opeens lukt het. Ben je benieuwd of Aikido pijn doet door de klemmen en worpen? Geen zorgen, huiswerk is niet nodig.

Hulp van hogere banden

Als je het fijn vindt om thuis te oefenen, kun je een simpel lijstje maken met de vijf belangrijkste woorden. Hang het naast je bed of op de koelkast.

Na een week weet je ze uit je hoofd. Geen ingewikkelde apps, gewoon pen en papier.

Senpai’s (ervaren leerlingen) helpen je graag. Ze zijn vaak blij als je vraagt wat een woord betekent. Zo leer je niet alleen de taal, maar bouw je ook een band op. In Nederlandse dojo’s is de sfeer gemoedelijk en toegankelijk, dus schroom niet om te vragen.

Je hoeft je niet af te vragen of je Japans moet spreken voor Aikido, want een paar woorden maken je ervaring al compleet. Ze verbinden je met de traditie, de groep en jezelf. Dus trek je pak aan, stap de mat op en zeg vol vertrouwen: “Onegaishimasu!”