Waarom is buigen voor een portret van een oude man nodig?

Remco van der Berg

Aikido trainer en sportjournalist

Je stapt een dojo binnen en ziet meteen een klein altaar met een portret van een oude man.

Je hoort instructies: "Buig naar de kamiza." Waarom eigenlijk? Wat heeft die oude man met jouw training te maken? In de wereld van aikido en vechtsporten in Nederland is dit een veelgestelde vraag. Het antwoord is minder zweverig dan je denkt en draait om respect, geschiedenis en praktische etiquette.

Shinto-invloeden

De kamiza, oftewel de ereplaats, vindt zijn wortels in het Shintoïsme. Shinto is een Japanse traditie waarin spirituele zuiverheid en respect voor voorouders centraal staan.

In een dojo is de kamiza de meest serene plek, vaak gesitueerd op een verhoging aan de muur.

De ereplaats

Hier hangt een portret of staat een voorwerp dat de grondlegger van de school of een belangrijke meester representeert. De plek is heilig; niet alleen vanwege de spirituele lading, maar ook omdat het de verbinding met de historie van de vechtsport benadrukt. De kamiza is de plek waar de traditie leeft.

In een Japanse dojo is het de plek waar alle ogen op gericht zijn, letterlijk en figuurlijk. In Nederlandse dojo's wordt dit vaak overgenomen met een simpele, maar respectvolle opstelling.

O-Sensei Morihei Ueshiba

Het is niet alleen een decoratiestuk; het is een ankerpunt voor de sfeer en discipline. Als je de dojo binnenstapt, richt je aandacht eerst op de kamiza. Dit zet meteen de toon: je komt hier om te leren, met volledige concentratie.

De meest voorkomende man op een portret in een aikido-dojo is Morihei Ueshiba, oftewel O-Sensei.

Jigoro Kano en Gichin Funakoshi

Hij is de grondlegger van aikido. Zijn filosofie was niet om te vernietigen, maar om harmonie te bewaren.

Zijn technieken zijn gebaseerd op het idee van 'blending' met de aanval van de tegenstander.

Respect tonen

In Nederland vind je zijn portret vaak terug in dojo's die aikido onderwijzen, zoals die in Amsterdam of Utrecht. Zijn beeltenis herinnert je eraan dat aikido meer is dan alleen maar vechten; het is een manier van leven. Hoewel aikido centraal staat in dit verhaal, zie je in gemengde vechtsportdojo's ook portretten van Jigoro Kano (judo) of Gichin Funakoshi (karate). Kano was de grondlegger van judo en introduceerde het idee van 'jita kyoei' (wederzijds welzijn).

Funakoshi bracht karate naar het vasteland van Japan. In Nederlandse vechtsportscholen worden deze figuren vaak geëerd naast de eigen grondlegger.

Dankbaarheid

Het hangt af van de specifieke stijl en school welk portret je ziet.

Rei, oftewel buigen, is een fundamenteel onderdeel van de Japanse cultuur. Het is niet alleen een handeling; het is een non-verbale communicatie van respect. In een dojo buig je niet alleen naar de kamiza, maar ook naar je medebeoefenaars en je leraar.

Westerse misvattingen

In Nederlandse vechtsporten wordt dit vaak gezien als onderdeel van de training, maar de betekenis blijft hetzelfde: je toont respect voor de plek, de mensen en de traditie. Buigen is ook een teken van dankbaarheid.

Je dankt de plek waar je mag trainen, de leraar die je kennis overdraagt en de voorgangers die de weg hebben gebaand. In de Japanse cultuur is dit een dagelijkse handeling, niet alleen in de dojo. In Nederlandse dojo's wordt dit vaak geïnterpreteerd als een moment van stilte en focus voordat de training begint.

Seculiere beoefening

Het is een manier om je hoofd leeg te maken en je aandacht te richten op wat komen gaat, waarbij je je wellicht afvraagt: moet ik Japans kunnen spreken om de essentie volledig te begrijpen?

Een veelvoorkomende misvatting in het Westen is dat buigen religieus is. Hoewel de kamiza zijn wortels heeft in het Shintoïsme, is het buigen zelf niet per se religieus.

Het is een teken van respect en discipline. In Nederlandse dojo's wordt dit vaak benadrukt: je buigt niet omdat je een geloof moet belijden, maar omdat je deel uitmaakt van een traditie die respect en discipline hoog in het vaandel heeft staan.

Groeten naar de kamiza

Veel vechtsporters in Nederland beoefenen hun sport op een seculiere manier. Ze zien de kamiza en het buigen als onderdeel van de etiquette, niet als een religieuze handeling. Dit maakt de sport toegankelijk voor iedereen, ongeacht achtergrond of geloof. Het gaat om de intentie: je toont respect, niet omdat het moet, maar omdat het bijdraagt aan een goede sfeer en discipline in de dojo.

Als je de dojo betreedt, is de eerste handeling een groet naar de kamiza. Dit doe je staand, met je voeten bij elkaar en je handen langs je zij, vaak gekleed in een gi of een traditionele hakama.

Buig vanuit de heupen, zonder je rug te krommen, en houd je ogen gericht op het portret.

Groeten naar de leraar

Dit geldt ook als je de mat verlaat. In Nederlandse dojo's is dit een standaardroutine, vaak begeleid door een instructeur. Na de kamiza groet je de leraar.

Dit doe je op dezelfde manier, maar met je aandacht gericht op de persoon voor je. In Nederlandse vechtsportscholen is dit vaak onderdeel van de openings- en sluitingsrituelen.

Het is een moment van verbinding tussen leraar en leerling. Vergeet niet je medebeoefenaars te groeten; dit versterkt de onderlinge band en zorgt voor een veilige trainingsomgeving, of je nu kiest voor een vechtsport of een vechtkunst.