Waarom dragen sommige mensen een rok bij Aikido?
Je staat voor het eerst in een dojo en ziet iemand met een soort rok lopen. Het ziet er elegant uit, maar ook een beetje vreemd. Waarom draagt die persoon eigenlijk een hakama bij aikido?
Het is een van de meest gestelde vragen door beginners. Het antwoord zit ‘m in een mix van traditie, praktijk en een vleugje mysterie.
Laten we die hakama eens van dichtbij bekijken.
Wat is een hakama precies?
Oorsprong van het kledingstuk
Een hakama is geen rok, maar een wijdvallende broekrok. Traditioneel komt het uit Japan en werd het oorspronkelijk gedragen door samoerai en edellieden.
Het kledingstuk heeft een lange geschiedenis en zit boordevol symboliek. Tegenwoordig zie je het vooral in Japanse krijgskunsten zoals aikido, kendo en iaido. De hakama bedekt het onderlichaam volledig.
Hij valt soepel en geeft bewegingsvrijheid. In Nederlandse aikido-dojo’s zie je ze in verschillende kleuren.
Materialen en kleuren
De meest voorkomende kleur is donkerblauw (indigo) of zwart. Witte hakama’s worden soms gedragen door leraren of bij speciale ceremonies.
Traditioneel wordt een hakama gemaakt van wol of een stevige katoenmix. In Nederlandse dojo’s is polyester ook populair omdat het minder kreukt en makkelijker te onderhouden is. Een goede hakama koop je bij een gespecialiseerde vechtsportwinkel in Nederland, zoals een dojo in Amsterdam of een online specialist. Een standaard hakama voor beginners kost tussen de €80 en €150.
Kwalitatief hoogwaardige wol hakama’s kunnen oplopen tot €300. De kleur is niet zomaar willekeurig.
Blauw en zwart zijn de standaard voor studenten. Wit wordt traditioneel gedragen door sensei’s (leraren) om hun status te tonen. In sommige dojo’s in Nederland zie je ook andere tinten, maar blauw en zwart blijven de norm.
De geschiedenis van de hakama in Japanse vechtsporten
Gebruik door samoerai
De hakama heeft een rijke historie. Oorspronkelijk werd het gedragen door samoerai om hun benen te beschermen tijdens het paardrijden.
De stof was stevig en de snit zorgde ervoor dat ze vrij konden bewegen op het paard. Het was ook een manier om de status te tonen; een samoerai met een nette hakama toonde respect en discipline. Later, in de Edo-periode, werd de hakama een onderdeel van de formele kleding.
Bescherming tijdens paardrijden
Het werd gedragen bij officiële gelegenheden en ceremonies. De overgang naar moderne budo (krijgskunsten) was logisch.
De hakama bleek praktisch voor vechtsporten omdat het de benen bedekt en bewegingsvrijheid geeft.
De oorspronkelijke functie was bescherming. De stof voorkwam schaafwonden door het zadel en de beweging van het paard. In aikido is dat praktische aspect minder relevant, maar de bewegingsvrijheid is essentieel. De hakama zorgt ervoor dat de benen soepel kunnen draaien en strekken zonder dat de stof belemmerend werkt.
In Nederlandse dojo’s zie je dat de hakama ook functioneel is. Het verbergt de voeten, wat handig is bij het trainen van technieken waarbij voetenwerk belangrijk is.
Overgang naar moderne budo
Het zorgt ervoor dat de aandacht blijft bij de beweging, niet bij de voeten. Na de Meiji-restauratie verdwenen de samoerai. De krijgskunsten werden hervormd en de hakama bleef behouden als symbool van traditie.
In aikido, ontwikkeld door Morihei Ueshiba, is de hakama een vast onderdeel van de trainingsoutfit.
Het draagt bij aan de discipline en de sfeer in de dojo. In Nederlandse aikido-dojo’s zie je deze traditie terug. Vanaf een bepaalde graad draag je een hakama.
Het is een teken van voortgang en toewijding. De hakama verbindt je met de eeuwenoude geschiedenis van de krijgskunst.
De symbolische betekenis van de zeven plooien
Yuki (moed), Jin (menselijkheid), Gi (rechtvaardigheid)
De hakama heeft zeven plooien: vijf aan de voorkant en twee aan de achterkant. Ontdek de diepere betekenis van deze plooien; ze symboliseren de zeven deugden van Budo.
De eerste drie deugden zijn Yuki (moed), Jin (menselijkheid) en Gi (rechtvaardigheid). Moed betekent niet alleen dapperheid, maar ook de wil om te handelen. Menselijkheid gaat over mededogen en respect voor anderen.
Rei (etiquette), Makoto (oprechtheid), Chugi (loyaliteit)
Rechtvaardigheid betekent dat je het juiste doet, zelfs als het moeilijk is.
Deze deugden zijn de basis van aikido. De volgende drie deugden zijn Rei (etiquette), Makoto (oprechtheid) en Chugi (loyaliteit). Rei is belangrijk in de dojo; het toont respect voor je leraar en medestudenten.
Meiyo (eer)
Makoto betekent dat je eerlijk bent in je handelen en woorden. Chugi gaat over loyaliteit aan de principes van aikido en aan je dojo.
In Nederlandse dojo’s zie je deze deugden terug in de dagelijkse training.
Het buigen bij binnenkomst, het zorgvuldig uitvoeren van technieken, het respecteren van de hiërarchie; allemaal uitingen van deze symboliek. De zevende deugd is Meiyo, oftewel eer. Dit gaat over integriteit en het naleven van morele principes. De hakama herinnert je hieraan elke keer dat je hem aantrekt.
Het is niet zomaar een kledingstuk; het is een symbool van je toewijding aan de krijgskunst. De Aikikai Foundation, de internationale organisatie achter aikido, bevestigt dat de zeven plooien deze deugden vertegenwoordigen. Het is een traditie die wordt doorgegeven van generatie op generatie.
Vanaf welke graad mag je een hakama dragen?
Verschillen tussen dojo's
De regel voor het dragen van een hakama verschilt per dojo. In de meeste Nederlandse dojo’s mag je een hakama dragen vanaf je eerste dan (zwarte band).
Dit is een algemene richtlijn, maar er zijn uitzonderingen. Sommige dojo’s laten studenten al eerder een hakama dragen, bijvoorbeeld bij een bruine band.
Zwarte band (Dan-graad) regel
Het hangt ook af van de leraar en de traditie van de dojo. In een dojo die sterk leunt op de Aikikai-traditie, wacht je meestal tot je zwarte band. In andere dojo’s, zoals die van de Yoshinkan-stijl, kunnen de regels iets verschillen.
De zwarte band is een belangrijk keerpunt. Het betekent dat je de basis technieken beheerst en klaar bent voor verdere verdieping. Het dragen van een hakama is een beloning voor deze prestatie. Begrijp de etiquette in de dojo en toon aan dat je serieus bent over je training.
In Nederlandse vechtsportwinkels zie je dat hakama’s vaak worden aangeschaft rond de zwarte band.
Uitzonderingen voor vrouwen
Het is een investering die je doet als je een nieuwe fase in je training begint. Bij sommige dojo’s is er een uitzondering voor vrouwen.
Vrouwen dragen soms al een hakama vóór ze een zwarte band halen. Dit komt omdat de hakama praktisch is bij het dragen van een sportbroek eronder. Ook is het een manier om vrouwen aan te moedigen om door te gaan met trainen.
Deze uitzondering is niet universeel. Overleg altijd met je leraar of je dojo.
Het belangrijkste is dat je je comfortabel voelt en je kunt concentreren op de training.
Praktische voor- en nadelen op de tatami
Verbergen van voetenwerk
Een groot voordeel van de hakama is dat het je voetenwerk verbergt. Dit is handig bij het trainen van technieken waarbij de voeten cruciaal zijn.
De aandacht blijft bij de beweging van het bovenlichaam en de heupen, niet bij de exacte positie van de voeten.
Struikelgevaar voor beginners
In aikido is dit belangrijk omdat de technieken vaak subtiele verplaatsingen vereisen. De hakama zorgt ervoor dat deze verplaatsingen soepel en onopvallend blijven. Een nadeel is dat beginners kunnen struikelen over de lange pijpen.
De hakama is wijd en lang, en als je niet gewend bent om ermee te lopen, kun je jezelf in de voet werken. Dit is vooral merkbaar tijdens snelle bewegingen. Om dit te voorkomen, oefen je eerst met lopen en draaien in de hakama. Begin langzaam en bouw de snelheid op.
Onderhoud en vouwen
Na een paar trainingen went het en wordt het een tweede natuur.
Een hakama heeft onderhoud nodig. Na elke training moet je hem goed uithangen om te laten drogen.
De hakama mag niet in de wasmachine; het beste is om hem met de hand te wassen of professioneel te laten reinigen. In Nederlandse dojo’s zie je dat ervaren leden hun hakama zorgvuldig behandelen. Het vouwen van de hakama is een kunst op zich.
Er zijn speciale vouwtechnieken die ervoor zorgen dat hij mooi in de kast past.
Sommige dojo’s geven hier les in. Een goed gevouwen hakama gaat langer mee en ziet er netjes uit. De hakama is meer dan een rok; het is een symbooldrager van traditie, discipline en deugd, vaak gedragen door beoefenaars die hun Kyu of Dan graad hebben behaald.
Of je nu net begint of al jaren traint, het dragen van een hakama is een bijzondere ervaring. Het verbindt je met de geschiedenis van aikido en herinnert je aan de principies die je nastreeft. Dus de volgende keer dat je iemand met een hakama ziet, weet je dat er een rijke symboliek achter schuilt.